جستجوی پیشرفته
بازدید
1029
تاریخ بروزرسانی 1396/09/27
 
کد سایت fa81934 کد بایگانی 99762 نمایه عوامل اختلاف در تفسیر قرآن
طبقه بندی موضوعی علوم قرآنی
خلاصه پرسش
چرا در مورد آیات قرآن کریم، تفسیرهای گوناگونی داریم؟
پرسش
علل تفاسیر متعدد در قرآن چیست؟
پاسخ اجمالی
مهم‌ترین معجزه پیامبر اسلام(ص)، قرآن کریم است.[1] قرآن همه منکران را به مبارزه طلبیده و آوردن یک سوره مانند آن‌را از آنان می‌خواهد.[2] ناتوانی مخاطبان، دلیلى روشن بر اصالت این وحى آسمانى است.
با وجود این، در مورد برخی از این آیات الهی اختلاف نظرها و تفاسیر گوناگونی مشاهده می‌شود. در این نوشتار، به بررسی علت برخی این اختلاف‌ها می‌پردازیم.
1. اختلاف روش تفسیری پس از رحلت پیامبر(ص)
طبقه اول از افرادی که امروزه به عنوان مفسران قرآن شناخته می‌شوند، جمعى از صحابه؛ مانند ابن عباس، عبد الله بن عمر، ابىّ بن کعب، و ... بودند که تفسیر آنها از چارچوب جهات ادبى آیات، شأن نزول، استدلال به آیه‌ای براى توضیح آیات دیگر، و نقل برخی روایات، فراتر نبود.
در تابعان که مفسران طبقه دوم بودند و افرادی؛ مثل مجاهد، قتاده، ابن ابى لیلى، شعبى، و ... نیز جریان به همین روش بود، تنها چیزى که افزوده شد آن بود که روایات بیشتری در تفاسیر خود نقل می‌کردند که متأسفانه در بین آنها روایات جعل‌شده توسط یهودیان نیز وجود داشت.[3] این قبیل روایات، امروزه نیز در منابع تفسیری و دیگر منابع دیده می‌شود.[4]
2. ورود بحث‌های کلامی به قرآن
بعد از رسول خدا(ص) و در عصر خلفا، فتوحاتی رخ داد و مسلمانان در سرزمین‌های جدید با فرقه‌ها و مذاهب مختلف آشنا شده و با صاحب‌نظران آنان به گفت‌وگو می‌نشستند، و این منجر بدان شد که بحث‌هاى کلامى در مسلمانان شایع شود.[5]
از طرفی، اختلافِ مسلک متکلمان، گاه آنان را وامی‌داشت تا در تفسیر و فهم معانى آیات، اسیر آرای مذهبى خود باشند، و آیات را طورى معنا کنند که با پیش‌فرض‌هایشان موافق باشد، و آیات مخالف با نظرشان را تأویل کنند.
3. ورود بحث‌های عقلی
در اواخر سلطنت امویان و اوائل عباسیان؛ یعنى در اواخر قرن اول هجرت، فلسفه یونان به زبان عربى ترجمه و در بین مسلمانان انتشار یافت.
همزمان با آن، گروهی با گرایش به تصوف و عرفان تلاش نمودند تا به جاى برهان و استدلال عقلی، حقایق و معارف دینى را از طریق مجاهده و ریاضت‌هاى نفسانى دریابند.
در این میان؛ مشائیان وقتى به تحقیق در قرآن پرداختند، هر چه از آیات قرآن درباره حقایق ماوراء طبیعت و نیز درباره خلقت و حدوث آسمان‌ها و زمین و برزخ و معاد بود را تأویل کردند.
گروهی از فلاسفه نیز به تفکر و سیر در باطن خلقت و آیات انفسى پرداخته و عالم ظاهر و آیات آفاقى و به عبارتی ظاهر قرآن را رها نموده، تنها به تأویل آن پرداختند، و این باعث شد که مردم در تأویل آیات، جرأت یافته، دیگر مرز و حدى براى آن نشناسند، و هر کس هر چه دلش خواست بگوید، و مطالب شعرى که جز در عالم خیال موطنى ندارد، بر هم بافته آیات قرآنى را با آن معنا کنند.[6]
4. متن قرآن                                                                                                                                         
ممکن است لفظ یا ترکیب متن قرآن به گونه‌اى باشد که تفسیرهاى متفاوتى از آن عرضه شود. در این قسمت به برخی از مواردی اشاره می‌شود که در متن قرآن وجود دارد و باعث تفسیر متعدد می‌گردد:
الف. اشتراک لفظی:
اختلاف در تفسیر آیه گاهی به دلیل اشتراک لفظی آن لفظ است؛ مانند آیه «وَ الْمُطَلَّقاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ»[7] که «قروء» جمع «قرء» است و «قرء» دو معنا دارد: «پاکى» و «آلودگى به حیض». به سبب همین اختلاف در اشتراک لفظی، منظور از سه «قرء» در این‌جا از نظر گروهی گذشتن سه پاکى است؛ اما برخی دیگر کلمه «قرء» را به معناى حیض و آلودگى دانسته‌اند‏.[8]
ب. اختلاف معانی حروف:
برخى از حروف داراى چند معنا هستند که در مواردى باعث تفسیرهاى متفاوتى از آیه شده ‏است. به عنوان نمونه، این اختلاف در آیه وضوء[9] دیده می‌شود.[10]
ج. اختلاف در قرائت:[11]
یکی از مواردی که باعث اختلاف در تفسیر شده اختلاف در قرائت یک کلمه است؛ مثلاً کلمه «ارجلکم» در آیه وضوء به فتح «لام» قرائت شده است، اما جمعى از قراء آن‌را با کسره خوانده‌اند.[12]
5. اکتفاء نمودن به احادیث
جمعى از مردم به همان تعبّد صرف که در صدر اسلام نسبت به سخنان رسول خدا(ص) داشتند، باقى ماندند، و بدون این‌که کارى به عقل و فکر خود داشته باشند، در فهم آیات قرآن به احادیث اکتفاء نموده، و در فهم معناى حدیث هم هیچ‌گونه مداخله‏اى ننموده، به ظاهر آنها متعبد بودند، و اگر هم احیاناً بحثى از قرآن می‌کردند، تنها از جهات ادبى آن‏ بود.[13]
و موارد دیگری مانند: وضع حدیث،‏[14] تداخل انواع تفسیرها،[15] و شأن نزول قرآن.

[1]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه‏، ج ‏1، ص 129، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش‏.
[2]. بقره، 23 - 24.
[3]. قصص و معارف مربوط به آغاز خلقت، چگونگى ابتداء خلقت آسمان‌ها، و تکوین زمین، دریاها، بهشت شداد، خطاهاى انبیاء، تحریف قرآن، و چیزهایى دیگر از این قبیل را داخل احادیث صحیح نمودند.
[4]. طباطبائى، سید محمدحسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج ‏1، ص 4، قم، دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ پنجم، 1417ق‏.
[5]. همان، ص 5.
[6]. همان.
[7]. بقره 228.
[8]. طبرسى، فضل بن حسن‏‏، مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، ج ‏2، ص 573، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش‏.
[9]. مائده 6.
[10]. نک: تفسیر نمونه، ج‏4، ص 286 – 287؛ «معنای کلمه "الی" در آیه وضو»، 341.
[11]. عوامل دیگری همچون اطلاق و تقیید، حقیقت و مجاز، تعیین مرجع ضمیر، اختلاف در تقدیر، اجمال لفظ و ... باعث اختلاف در تفسیر می‌شود.
[12]. تفسیر نمونه، ج ‏4، ص 287.
[13]. المیزان فى تفسیر القرآن، ج ‏1، ص 5.
[14]. کمالى، سید على‏، شناخت قرآن‏، ص 411، تهران، اسوه‏، چاپ اول، 1370ش‏.
[15]. همان، ص 410.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    878877 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    541571 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    420921 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    406272 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    366623 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    329667 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    311347 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    307293 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    306680 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    298152 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6715  نفر