جستجوی پیشرفته
بازدید
533
تاریخ بروزرسانی 1397/03/05
خلاصه پرسش
در مورد شخصیت «ابومنصور عجلی» که توسط امام صادق(ع) از پیروان شیطان اعلام شده و مورد لعنت قرار گرفته، توضیحاتی دهید؟
پرسش
آیا این حدیث از نظر سندی صحیح است یا ضعیف؟ ترجمه‌اش دقیق است؟ در حدیثی چنین آمده است که؛ امام صادق(ع) درباره فردی که مدعی ارتباط با عالم غیب بود فرمود: رسول خدا(ص) فرمودند: «همانا شیطان در بین زمین و آسمان تخت سلطنتی برنهاده و به عدد ملائکه یارانی برگزیده است، پس چون کسی را به سوی خویش دعوت کند و آن‌کس او را پاسخ گفته و مردمان پیرو او گردند، بر او تجلی می‌کند و او را به سوی عرش خویش بالا می‌برد».
پاسخ اجمالی
بنابر گزارشات کتاب‌های کهن کلامی و تاریخی، «ابومنصور عجلی» دارای افکار منحرف و غلوّآمیزی بود و حتی ادعای امامت کرده است. روایتی از امام صادق(ع) - البته با سندی ضعیف - وجود دارد که او را از پیروان شیطان اعلام کرده و مورد لعنت خویش قرار داده است.
پاسخ تفصیلی
ابن عمرو نخعی می‌گوید: نزد امام صادق(ع) بودم که مردى به ایشان گفت: قربانت گردم! ابومنصور پیش من ادعا کرده که او را نزد پروردگارش بالا برده‌اند و خداوند، دستى بر سرش کشیده و به فارسى به او گفته است: اى پسر!
امام صادق(ع) با شنیدن این سخن فرمود: «پدرم از جدّم برایم نقل کرد که پیامبر خدا(ص) فرمود: "ابلیس در میان آسمان و زمین، تختى براى خود قرار داد و غلامانى حلقه به گوشی، به شمار فرشتگان، به خدمت گرفت. هرگاه [ابلیس‏] مردى را بخواند و او اجابتش کند و به دنبالش برود و به سوى او گام بردارد، ابلیس به او نمایانده شده و او را به سوى وى می‌برند". ابومنصور، فرستاده ابلیس بود. خدا ابومنصور را لعنت کند! خدا ابومنصور را  لعنت کند! ...»، و سه بار این لعنت را تکرار فرمود.[1]
سند روایت:
درباره نام فرزند «عمرو نخعی» چند احتمال وجود دارد:
1. مقصود، خضر بن عمرو نخعی باشد؛ علمای رجال‏ درباره او گفته‌اند: وی، احادیث نوادر از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نقل کرده است.[2]
2. مقصود، حفص بن عمرو النخعی باشد؛ چنان‌که در سند این روایت در بیشتر نسخه‌های «رجال کشّی»، و کتاب‌های حدیثی دیگری که این روایت را از کشی نقل کرده‌اند، همین نام آمده است؛‏[3] شیخ طوسی او را از اصحاب امام صادق(ع) برشمرده است.[4] ظاهراً او امامی بوده، ولی وضعیت او مجهول است.[5]
اما این‌که در یکی از نسخه‌های رجال کشی، حصن بن عمرو نخعی آمده، چنین نامی اصلاً در هیچ منبع رجالی و هیچ روایتی نیافتیم. به هر حال، این روایت از لحاظ سندی، روایتی با اعتبار بالا به شمار نمی‌آید.
محتوای روایت:
ظاهراً مقصود از «ابو منصور» در روایت که مورد لعن قرار گرفته است، «ابومنصور عِجْلی»، ملقّب به «کِسف» است که از غالیان مشهور شیعی در اوایل سده قرن دوم هجری قمری بود[6] و پیروانش به «منصوریه» شهرت داشتند.[7]
ابومنصور، بادیه‌نشینی بود که در کوفه منزل داشت و خواندن و نوشتن نمی‌دانست.[8]
درباره سابقه ارتباط وی با جریان‌های شیعی، بویژه با شخص امام باقر(ع) و امام صادق(ع) اطلاعات چندانی وجود ندارد.
ابومنصور، که افکاری غلوآمیز داشت، ابتدا خود را به امام باقر(ع) نزدیک کرد، اما امام او را طرد کرد و از وی تبرّی جست.
پس از وفات امام باقر (114ق)، ابومنصور  اعلام کرد که امامت به وی منتقل شده است![9]
ابومنصور اعلام می‌کرد که حضرت علی(ع) «نبی رسول» است و نیز امامان حسن، حسین، علی بن حسین و باقر(ع) و خود وی پس از آنان به نبوت و رسالت رسیده‌اند. او خود را مانند ابراهیم(ع)، خلیل‌الله می‌دانست.[10] به همین جهت بر این گمان بود که جبرئیل بر وی نازل می‌شود. ابومنصور معتقد بود که خداوند پیامبر(ص) را جهت تأویل مبعوث کرده است و منزلت وی نزد پیامبر(ص)؛ نظیر منزلت یوشع‌ بن‌ نون نزد موسی(ع) است.[11]
او همچنین مدعی بود که خداوند او را به سوی خود خوانده، با وی سخن گفته، دستش را بر سر او کشیده و به وی گفته است: «برو ای فرزند و خلق را بر من بخوان».[12]
این عقیده نشان می‌دهد که ابومنصور مانند بسیاری از غالیان شیعی، افکاری مبتنی بر تشبیه داشت. و بر اساس همین اعتقاد بود که وی می‌پنداشت که شبیه پروردگار خود است.[13]
گفته‌اند از آن‌جا که ابومنصور مدعی بود که به معراج رفته است، آیه «وَ اِنْ یَرَوا کِسفاً مِنَ السَّماءِ ساقِطاً…»،[14] را مربوط به خویش می‌پنداشت و خود را همان قطعه افتاده از آسمان می‌دانست.[15] از این‌رو، ابومنصور به کسف شهرت یافت.[16]
البته پیش از آن‌که ابومنصور ادعای امامت کند و چنین پندارد که به معراج رفته است، بر این اعتقاد بود که «کسفِ» افتاده از آسمان، حضرت علی(ع) است![17]
ابومنصور جمیع محارم را برای پیروانش حلال می‌شمرد و واجبات و فرائض را از آنان ساقط می‌دانست و بر این اعتقاد بود که تمامی محرمات کنایه از نام کسانی است که خداوند دوستی و ولایت آنان را منع کرده است و واجبات نیز کنایه از نام افرادی است که ولایت آنان واجب و فرض است.[18]
ابومنصور در شمار «خنّاقان» بود و حتی گفته‌اند، اول کسی که از میان غالیان شیعی به «خنق» (خفه کردن) مخالفان فتوا می‌داد، وی بود. وی اصحابش را به کشتن غافل‌گیرانه مخالفان فرا می‌خواند.[19]
گروهی از پیروان او از قبیله بنی‌کنده که به «منصوریه» شهرت داشتند، در کوفه دست به شورش برداشتند[20] و در نهایت، یوسف بن عمر ثقفی(والی کوفه)، ابومنصور را به دار آویخت.[21]
پس از مرگ ابومنصور، پیروانش تبدیل به دو فرقه شدند:
الف) گروهی که به «محمدیه» شهرت داشتند، معتقد بودند که امام باقر(ع) به ابومنصور وصیت کرد، چنان‌که موسی(ع) به یوشع بن نون وصیت کرد، اما چنان‌که پس از یوشع، امر وصایت به فرزندان هارون بازگشت، پس از ابومنصور نیز امر امامت و وصایت به فرزندان علی(ع) باز خواهد گشت. ابومنصور به نظر این گروه «امام صامت» بود و خود می‌گفت که «من امام مستودع هستم و بر من روا نیست که به کسی وصیت کنم».
ب) گروه دیگر بر این باور بودند که ابومنصور به پسرش حسین وصیت کرده است، اینان به «حسینیه» شهرت داشتند. با توجه به تعالیم مشخص ابومنصور، ظاهراً گروه دوم به آراء ابومنصور نزدیک‌تر بوده‌اند و گویا گروه اول با اظهار این عقیده می‌خواستند به تدریج خود را به جریان اصیل شیعی نزدیک سازند.[22]

[1]. کشى، محمد بن عمر، رجال الکشی(إختیار معرفة الرجال)، ص 303 - 304، مؤسسة نشر دانشگاه مشهد، چاپ اول، 1409ق.
[2]. نجاشى، احمد بن على، رجال النجاشی، ص 153، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ ششم، 1365ش؛ تقى الدین حلى، حسن بن على، الرجال، ص 140، دانشگاه تهران، چاپ اول، 1342ش.
[3]. یعنی: حفص بن عمرو نخعی؛ ر. ک: رجال الکشی(إختیار معرفة الرجال)، ص 303، پاورقی؛ کشى، محمد بن عمر، رجال الکشی(اختیار معرفة الرجال)، با تعلیقات: میر داماد استرآبادی، ج ‏2، ص 592، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول، 1363 ش؛ مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ‏25، ص 282، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
[4]. طوسى، محمد بن حسن، رجال الطوسی، ص 196، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ سوم، 1373ش.
[5]. «و ظاهره کونه إمامیا، إلّا أنّ حاله مجهول»؛ مامقانى، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج ‏23، ص 279، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول، 1431ق.
[6]. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم‏، الملل و النحل، ج ‏1، ص 209، قم، الشریف الرضی‏، چاپ سوم‏، 1364ش.
[7]. فخر الدین رازى‏، اعتقادات فرق المسلمین و المشرکین، ص 47 – 48، قاهره، مکتبة مدبولی‏، چاپ اول‏، 1413ق؛ سیف الدین آمدى‏، أبکار الأفکار فی أصول الدین، ج ‏5، ص 55، قاهره، دار الکتب‏، 1423ق.
[8]. اشعرى قمى‏، سعد بن عبدالله‏، المقالات و الفرق، ص 46، تهران، مرکز انتشارات علمى و فرهنگى‏، چاپ دوم‏، 1360ش.
[9]. الملل و النحل، ج 1، ص 209؛ المقالات و الفرق، ص 46 ـ 47.
[10]. المقالات و الفرق، ص 46 ـ 47.
[11]. همان، ص 47؛ ابو الحسن اشعرى‏، مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین، ص 9، ویسبادن‏، فرانس شتاینر، چاپ سوم‏، 1400ق.
[12]. المقالات و الفرق، ص 46؛ الملل و النحل، ج ‏1، ص 210.
[13]. بغدادى‏، عبد القاهر، الفرق بین الفرق و بیان الفرقة الناجیة منهم، ص 214، بیروت، دار الجیل، دار الآفاق‏، 1408ق.
[14]. طور، 44.
[15]. المقالات و الفرق، ص 47؛ أبکار الأفکار فی أصول الدین، ج ‏5، ص 55؛ الفرق بین الفرق و بیان الفرقة الناجیة منهم، ص 234.
[16]. ابن قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم‏، المعارف، ص 623، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم، 1992م.
[17]. ابن عبد ربه اندلسی، أحمد بن محمد، العقد الفرید، ج 2، ص 246، بیروت،  دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1404ق.
[18]. المقالات و الفرق، ص 47 ـ 48.
[19]. همان، ص 47؛ ابن ‌قتیبه دینوری،  عبدالله بن مسلم، عیون ‌الاخبار، ج 2، ص 163، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1418ق؛ المعارف، ص 623.
[20]. عیون ‌الاخبار، ج 2، ص 163.
[21]. الملل و النحل، ج ‏1، ص 209؛  مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین، ص 10.
[22]. المقالات و الفرق، ص 48؛ مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین، ص 24 - 25؛ قاضى عبدالجبار، المغنی فی أبواب التوحید و العدل، ج ‏20(امامت‏2)، ص 179، قاهره، الدار المصریة، 1962م.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    853477 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    518745 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    399402 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    391277 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    358413 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    314348 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    299044 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    298369 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    293342 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    283292 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6315  نفر