بازدید
482
آخرین بروزرسانی: 1398/08/18
خلاصه پرسش
«ادب قلبی» چیست و چه ارتباطی با «قلب سلیم» دارد؟!
پرسش
ادب قلبی چیه؟
پاسخ اجمالی
قلب انسان مخزن حب، و حرم الهی است که نباید امری غیر خدایی را در آن جایگزین کرد: «الْقَلْبُ حَرَمُ اللَّهِ فَلَا تُسْکِنْ حَرَمَ اللَّهِ غَیْرَ اللَّهِ»؛[1]
قلب جایگاه ایمان است و از همینرو است که خدای متعال در قرآن میفرماید: بادیهنشینان گفتند ایمان آوردیم، ای پیامبر! به آنان بگو: هنوز ایمان نیاوردهاید، و لکن بگویید تسلیم دستورات الهی شدهاید، ولی هنوز ایمان وارد قلبهای شما نشده است.[2]
در همین زمینه باید گفت؛ توصیفی با نام «قلب سلیم» در قرآن کریم[3] وجود داشته و توصیههایی در مورد تأدیب قلب و نیز رعایت برخی از دیگر آداب وجود دارد، که نتیجه آنرا میتوان همان «ادب قلبی» دانست که تا حدودی با «قلب سلیم» مترادف است.
از آنجا که قلب جایگاه ایمان و حب الهی است، واضح است که باید آداب این جایگاه حفظ شود؛ لذا میتوان برخی مظاهر «ادب قلب» را موارد زیر دانست:
1. محبت خدا: یکی از آداب قلب آن است که در آن فقط دوستی خدا باشد، و اگر حب غیر خدا در آن جایگزین شود، نشان از بیادبی قلب خواهد بود. اینکه میگویند قلب خود را ادب کنید و یا اینکه ادب قلب به تطهیر آن است؛ معنایش پاک کردن قلب از حب غیر خدا است: «یَا عِیسَى أَطِبْ لِی قَلْبَک‏».[4]
در واقع اگر دل، از حب ما سوی الله تخلیه شود، و عشق به خدا سراسر آنرا فرا گیرد، محل تجلی خدا خواهد شد.
اینگونه است که در روایتی میخوانیم:
«رکوع نشانگر نوعی ادب و سجود نشانگر نوعی قرب و نزدیکی است. و آنکس که ادب نیکی نداشته باشد شایسته قرب نیست». [5]
2. شناخت حضرت حق و پرهیز از گناه: از امام صادق(ع) نقل شده است: مراقب باش تا در دعایت ادب را رعایت کنی و دقّت کن که چه کسی را میخوانی و چگونه میخوانی و هدفت از دعا چیست؟ و بزرگی و عظمت خدا را برای خودت مجسم کن و با قلبت به این یقین دست یاب که او آنچه در قلبت میگذرد را میداند و بر سرّ پنهانت آگاه است و ... .[6]
از اینرو است که گفتهاند: ادب قلب شناخت حقوق الهی و دوری و پرهیز از گناه و نافرمانی حق است.[7]
3. ترس و امید: یکی دیگر از آدابی که قلب باید به آن تربیت شود، خشیت از خدا است، زیرا مؤمنان با یاد خدا دلهاشان میلرزد[8] و خدا نیز همین را از آنها میخواهد، آنجا که به عیسای پیامبر(ع) میفرماید: «یَا عِیسَى أَدِّبْ قَلْبَکَ بِالْخَشْیَة»؛[9] ای عیسی با بهرهجستن از خشیت، دلت را ادب کن.
این روایت از صریح­ترین توصیه­هایی است که به «ادب قلبی» اشاره میکند. البته قلب باید در حالت تعادلی بین ترس و امید باشد و از افراط و تفریط خودداری شود.
 امام صادق(ع) به نقل از پدرشان فرمود: هیچ بنده مؤمنى نیست جز آنکه در دل او دو نور باشد: یکى نور ترس و دیگرى نور امید. اگر اینرا وزن کنند با آن برابر است، و اگر آنرا وزن کنند با این برابر است. [10]
از اینرو خوف از عذاب الهی آنگاه برای قلب ممدوح است که نقش سازنده در زندگی انسان داشته باشد، نه تخریب. انسان هنگامی که مأیوس و ناامید شد دیگر پا در وادی اطاعت نخواهد گذاشت. از آنسو اگر امید و رجا هم بخواهد از حد اعتدال بگذرد، دیگر حد و مرز نمیشناسد، و نقش تخریبی پیدا میکند.
4. نیت صادق: «کسى که نیت پاکی دارد، دارای قلب سلیم نیز خواهد بود؛ چرا که سلامت قلب از شرک و شک، بستگی به خالصکردن نیت برای خدا دارد». [11] بر اساس این سخن امام صادق(ع)، صاحبان نیت پاک و خالص، دارای ادب قلبی و قلب سلیم خواهند بود.
5. هماهنگی قلب و زبان: «و خدا به تو فرمان داده که با قلب و زبانت او را بپرستی».‏[12]
6. تفقه و تعقل: زیرا قلبی که دارای فقه و عقل نیست، از سوی خدا مورد نکوهش قرار گرفته است.[13]
7. آرامش و طمأنینه: چون خدا سکینه و آرامش را در دل افراد با ایمان قرار میدهد تا ایمانشان افزون شود: «أَنْزَلَ السَّکینَةَ فی‏ قُلُوبِ الْمُؤْمِنینَ لِیَزْدادُوا إیماناً مَعَ إیمانِهِم».[14]
8. مهربانی و عطوفت: خداوند بر پیروان عیسی(ع) منت گذاشته و میفرماید که ما در دلهاشان مهربانی و دلسوزی قرار دادیم: «جَعَلْنا فی‏ قُلُوبِ الَّذینَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَ رَحْمَة».[15]
9. تمایل به سوی اولیای خدا: در دعای حضرت ابراهیم(ع) آمده است: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ»؛‏[16] قلبهایى از مردم را طورى گردان که به آنان میل یابند.
ابن عباس در تفسیر این آیه از پیامبر(ص) نقل کرده است: مصداق این آیه، دلهاى شیعیان ما است که شیفته محبت ما میگردد. [17]
 

[1]. شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، ص 185، نجف، مطبعة حیدریة، چاپ اول، بیتا.
[2]. حجرات، 14.
[3]. شعراء، 89؛ صافات، 84.
[4] ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول ص، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص 500، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1404ق.
[5]. منسوب به امام صادق(ع)، مصباح الشریعة، ص 89، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1400ق.
[6] همان، ص 132.
[7]. سروی مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی (الاصول و الروضة)، محقق، مصحح، شعرانی، ابو الحسن، ج ‏1، ص 386، تهران، المکتبة الإسلامیة، چاپ اول، 1382ق.
[8]. انفال، 2.
[9]. تحف العقول، ص 500 .
[10]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‏2، ص 71، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[11]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 67، ص 210، بیروت، موسسه الوفاء، 2404ق.
[12]. منسوب به جعفر بن محمد ع (امام ششم)، مصباح الشریعة، ترجمه و شرح، گیلانی، عبد الرزاق بن محمد هاشم، محقق، مصحح، آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین، ص 131، تهران، پیام حق، چاپ اول، 1377ش.
[13]. اعراف، 179؛ حج، 46 و ...
[14]. فتح، 4.
[15]. حدید، 27.
[16]. ابراهیم، 37.
[17]. فرات کوفى ابوالقاسم فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، تحقیق، محمودی، محمد کاظم، ص 224، تهران، وزارت ارشاد اسلامى، چاپ اول، 1410ق.
 
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • میان زهد(ساده‌زیستى) و پیش‌رفت چه ارتباطى است؟
    7532 معیار شناسی (دین و اخلاق) 1385/03/10
    زهد و ساده‌زیستى از جمله کمالات اخلاقى است و در متون دینى ما در باب دل نبستن به تمنّیات و آرزوهای دنیوى تأکیدات فراوانى شده است. اما افراط و تفریط در تفسیر زهد در طول تاریخ و نادیده گرفتن سنت و سیره حضرات معصومین(ع) چهره زیباى زهد و ...
  • ﺍﮔﺮ کسی ﺑﺎ ﺑﺬﺭ غصبی کشاورزی کند، محصول بدست آمده متعلق به کیست؟
    1479 حقوق مادی 1395/07/29
    نظر مراجع تقلید در این زمینه متفاوت است؛ برخی تمام محصول را متلعق به مالک بذر دانسته[1] و برخی آن را متعلق به کسی می‌دانند که آن را کاشته است، ولی او باید قیمت بذر را به نرخ روز به مالکش بدهد.
  • چگونه زندگی کنم تا عاقبت به خیر شوم؟
    8843 عاقبت به خیری 1388/09/28
    سلام و با تشکر از مکاتبه شما با این سایت. شما که دارای سرمایه عظیم جوانی هستید، باید این نعمت گران بها را ارج نهاده و برای آینده بهتر، از اکنون تلاش کنید. قرآن کریم عاقبت نیکو را در سراسر قرآن فقط برای متقین می داند و می فرماید:"قالَ ...
  • چند منبع معرفی کنید که راجع به "معاد در انجیل و تورات" باشد.
    7260 غایت شناسی 1389/10/13
    به دلیل آن که در کتاب مقدس به امر معاد کم پرداخته شده است، لذا در مسیحیت و یهودیت نیز بدین امر کم اشاره شده است؛ بالطبع، منابع در این زمینه نیز کم می باشد. لازم به ذکر است که برخی از منابع ذیل، فقط چند صفحه ای بدین امر ...
  • ﺍگر کسی از روی جهل، در ﻏﺴﻞ؛ ﺗﺮﺗﻴﺐ را رعایت نکند، ﺣﻜﻢ ﻧﻤﺎﺯ ﻫﺎیی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﺻﻮﺭﺕ خوانده چیست؟
    12111 Laws and Jurisprudence 1391/01/23
    اکثر مراجع عظام تقلید معتقدند؛ اگر غسل را به نحوى انجام داده که شرعاً باطل است [مثل اینکه ترتیب را رعایت نکرده باشد]، قضاى نمازهایى که در این حالت با حدث اکبر ]مثل جنابت[ خوانده، واجب است ولى روزه‌اش، اگر در آن هنگام اعتقاد ...
  • آیا در زمان پیامبر(ص)، چیزی مانند بیمارستان وجود داشت؟
    1264 تاریخ 1396/09/02
    مراکز درمانی مانند بیمارستان جندیشاپور در ایران سابقه‌اش به قبل از اسلام بر می‌گردد و تا مدت‌ها بعد از ظهور اسلام نیز شهرت جهانی داشته است؛ برخی از مورّخان در این‌باره چنین نگاشته‌اند: «در بیمارستان‏ گندشاپور عده‌اى از اطباء هندى می‌زیستند که به تعلیم اصول طب هندى اشتغال ...
  • اسباب سقوط قصاص کدامند؟
    6882 Laws and Jurisprudence 1388/08/25
    برای روشن شدن پاسخ تأثیر هر یک از موارد را بر قصاص بررسی می کنیم: الف: تعارض شهادت و اقرار: در صورت تعارض شهادت شاهدان با ...
  • از نگاه روایات؛ چه روزی برای نقل مکان به خانه نو مناسب است؟
    16219 حدیث 1394/03/11
    حدیث خاصی در مورد روز خوب برای نقل مکان به ساختمان جدید نیافتیم، امّا در برخی از احادیث، ویژگی‌هایی برای برخی از روزها ذکر شده است که شامل مورد پرسش هم خواهد شد، اما باید در نظر داشت که هرکدام از این روایات، ناظر به جنبه خاصی هستند ...
  • چگونه می‌توان هماهنگی نظام تشریعی با طبیعت را ثابت کرد؟
    3007 هستی شناسی 1395/01/10
    مقصود از نظام تشریع، قوانین و مقرراتی است که برای انسان در زندگی دنیایی اعتبار شده است. منظور از نظام طبیعت همان نظام تکوین، یعنی نظام واقعیت خارجی است. با این مقدمه دلیل لزوم هماهنگی نظام تشریع با تکوین روشن می‌شود؛ زیرا مقصود از آن این است که ...
  • آیا طلب آمرزش و دعا برای افراد بی بند و بار و کسانی که خودکشی کرده اند جایز است؟
    17447 دعا 1389/06/06
    تردیدی نیست که گناه خودکشی بسیار بزرگ است، امّا هیچ وقت نباید از رحمت الاهی مأیوس و نا امید شویم. از این رو به اندازه وسعتان هرچه که از خیرات محسوب می شود؛ مثل اطعام، صدقه، و ... برای آن مرحوم انجام دهید تا ان شاء الله روح وی ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    901953 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    565633 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    491136 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    425190 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    405082 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    373978 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    360017 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    344699 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    325186 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    315712 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...