جستجوی پیشرفته
بازدید
1935
آخرین بروزرسانی: 1401/05/22
خلاصه پرسش
جایگاه anthropomorphize به معنای انسان‌وارگی در کسب معارف چیست؟
پرسش
در مورد anthropomorphize کردن پدیده‌ها توسط انسان؛ جایگاه anthropomorphize در کسب معارف بشری چیست؟ کدام فلاسفه در تفسیر و تبیین این پدیده کار کرده‌اند؟
پاسخ اجمالی

انتیپومورفیزید، anthropomorphize یا انسان‌انگاری و انسان‌وارگی به معنای تعبیر انسان‌گونه از هرگونه مفهوم یا هر چیزی است؛ مثل این‌که در معارف دینی، براى خدا جنبه انسانى قائل شویم.[1]

در مورد جایگاه انسان‌وارگی در معارف دینی به ویژه در مورد خداوند، باید گفت؛ بر اساس مبانی دینی خداوند هیچ شباهتی با هیچ مخلوق و موجودی ندارد و مثل و مانندی برای خدا یافت نمی‌شود.[2] به تعبیر برخی روایات هرگونه تصویری از خداوند در واقع مخلوق ذهن انسان بوده و شباهتی با خداوند ندارد.[3] هر مثال و نمونه برای خداوند بیان می‌شود باید گفت:

ای برون از وهم و قال قیل من                                 خاک بر فرق من و تمثیل من[4]

 

اما در عین حال از آن‌جا که انسان برترین مخلوق خدا است و می‌توان گفت بهترین نمونه خداوند نیز انسان است؛ و به تعبیر قرآن کریم انسان خلیفه خداوند[5] و حامل امانت[6] و روح الهی[7] است؛ از این‌رو برای تبیین بسیاری از حقایق در مورد خداوند از ویژگی‌های انسان می‌توان بهره برد.[8] شاید به همین جهت در آیات و روایات برخی از صفاتی که در مورد خداوند متعال بیان شده، شبیه صفات انسان است؛ مثل دست یا صورت داشتن و ...

به بیان دیگر، اهل تحقیق در دو علم عرفان و کلام بر این باورند که در مبحث خداشناسی نه تنزیه صرف صحیح است و نه تشبیه کامل، بلکه حق جمع بین تشبیه و تنزیه است؛ یعنی در مبحث کلامی خداوند در صفات خود هم شبیه مخلوقات است و هم منزّه از آنان است؛ یعنی کمالاتی که در مخلوقات وجود دارد، در خداوند نیز وجود دارد، ولی باید توجه داشت که منظور این نیست که دقیقاً کمالات مخلوقات با تمام خصوصیات در خداوند وجود دارد؛ زیرا کمالات در مخلوق با نوعی نقص و محدودیت همراه است، ولی در خداوند همان کمالات بدون نقص و محدودیت است.[9]

در هر صورت بعد از اطمینان از اینکه در خطر تفکر تشبیه و تجسیم قرار نمی‌گیریم، می‌توانیم از ویژگی‌های انسان برای تبیین بسیاری از معارف دینی بهره ببریم.[10]

در پایان توجه به این نکته نیز مفید است که از نظر روان‌شناسان «تفکر کودکان درباره‌ی خداوند از یک تصویر کاملاً انسان‌‌گونه شروع می‌شود». تحقیق و بررسی  این مطلب را باید در روان‌شناسی تربیت دینی کودکان جست‌وجو کرد. [11]


[1]. ر. ک: https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C

[2]. «لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ». شوری، 11.

[3]. «روی عن جده أبی جعفر الباقر ع‏ کل‏ ما میزتموه‏ بأوهامکم فی أدق معانیه مخلوق مصنوع مثلکم مردود إلیکم». فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى، الوافی، ج 1، ص 408، اصفهان، کتابخانه امام أمیر المؤمنین على(ع)، چاپ اول، 1406 ق.

[4]. مولانا، مثنوی معنوی، دفتر پنجم.

[5] . وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلیفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فیها مَنْ یفْسِدُ فیها وَ یسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ قالَ إِنِّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُون‏. بقره، 30.

[6] . احزاب، 72.

[7] . و نفخت فیه من روحی. حجر، 29.

[8]. ر. ک: «شناخت نفس و شناخت خدا»، 33973؛ «خلقت انسان به صورت خداوند»، 114878.

[9]. ر. ک: «معنای تشبیه و تنزیه در کلام و عرفان »، 43373.

[10]. ر. ک: «روایت نزول خدا در زمین»، 7476؛ «امکان معرفت و رؤیت خدا در تجلیات»، 12281؛ «صفات خبریه خدای تعالی»، 46382؛ «شناخت خدا به دور از تشبیه و تعطیل»، 13864.

[11]. ر. ک: http://eslampajoheshha.nashriyat.ir/node/18

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها