جستجوی پیشرفته
بازدید
38260
آخرین بروزرسانی: 1395/06/24
خلاصه پرسش
فرق اراده تکوینی با اراده تشریعی خداوند چیست؟ و آیا اراده تکوینی تخلف ناپذیر است؟
پرسش
اراده تکوینی خداوند چه تفاوتی با اراده تشریعی او دارد؟ آیا اراده تکوینی قابل تغییر است؟
پاسخ اجمالی
اراده در خدای متعال به معنای حکم و دستور، همراه با وقوع آن در خارج است.[1] اراده‌هایی که در قرآن کریم به خدای متعال نسبت داده شده، دو نوع است:
1. اراده تکوینی: مقصود از اراده تکوینی این است که شی‌ء مراد در نظام تکوین و واقع تحقق پیدا کرده است، چنان‌که در قرآن کریم آمده است: «إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُون»؛[2] «چون بخواهد چیزى را بیافریند، فرمانش این است که می‌گوید: موجود شو، پس موجود می‌شود». همچنین در آیه‌ای دیگر می‌فرماید:  «وَ إِذا أَرادَ اللهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ»؛[3] «و چون خداوند برای گروهى بدى را اراده نماید، هرگز برگشتى نخواهد داشت».
 در اراده‌های تکوینی، مراد هرگز تخلف پیدا نمی‌کند؛ یعنی اگر اراده خدا به چیزی تعلق گرفت، وجود آن چیز، حتمی و ضروری خواهد بود.
بنابراین، اراده تکوینی خدا، همان اراده فعل و عین تحقق فعل است؛ فعل خدا همین عالم خلقت است با همه ویژگی‌هایش؛ یعنی خدا اراده کرده است که عالم موجود شود؛ لذا موجود شد؛ خداوند به اراده تکوینی اراده کرده است که انسان خلق شود، و انسان خلق شده است. بر این اساس، هر موجودی متعلق اراده تکوینی خدا است و هیچ چیز از اراده تکوینی او خارج نیست. مختار بودن انسان نیز متعلق اراده تکوینی خدا است. خدا اراده کرده است که افعال ارادی انسان با اختیار خود وی پدید آید؛ لذا انسان به اراده خداوند مختار است و می‌تواند در دو راهه‌های مختلف زندگی، یکی را برگزیند و دیگری را کنار گذارد.
البته، این بدان معنا نیست که خداوند هر چیزی را که اراده کرد، آن چیز بلافاصله موجود می‌شود، بلکه هر موجودی را هرگونه که اراده فرمود، آن موجود همان‌گونه تحقق می‌یابد. اگر موجودی را به صورت جسمانی اراده فرمود که به تدریج و در مدت معیّنی خلق ‌شود، آن شی‏ء به این صورت آفریده می‌شود. مثلاً اراده نمود که انسان در مدت 9 ماه در رحم مادر تکوّن یابد، حتماً چنین می‌شود.
2. اراده تشریعی: مقصود از اراده تشریعی این است که خداوند متعال از لحاظ تشریع و جعل قانون چیزی را اراده نموده است؛ یعنی چیزهایی را که می‌خواسته مردم انجام دهند تا به کمال و سعادت برسند. قرآن کریم در این‌باره می‌فرماید: «ما یریدُ اللهُ لیجعلَ علیکم من حرجٍ و لکن یریدُ لیطهّرَکم و لیتمّ نعمتهُ علَیکم»؛[4] «خدا نمی‌خواهد شما در رنج افتید، بلکه می‌خواهد که شما را پاکیزه سازد و نعمتش را بر شما تمام کند».
در اراده تشریعی مراد حق‌تعالی در نظام تشریع و قانون‌گذاری تحقق پیدا کرده و طبق مراد و خواسته‌اش دستور نموده است.
در نظام تشریع عسر و حرج وجود ندارد، بلکه طهارت و اتمام نعمت است.‏ به عبارت دیگر؛ خدای سبحان از انسان آزاد و مختار می‌خواهد که کارهایی را انجام دهد و از کارهایی پرهیز کند. اگر انسان به دستورات الهی با حُسن اختیار خود گردن نهاد، پاداش الهی را خواهد چشید و اگر با سوء اختیار خود، از دستورات الهی سرپیچی نمود، کیفر خواهد شد. تخلف از اراده تشریعی خداوند ممکن است؛ زیرا خداوند به اراده تکوینی‌اش اراده کرده انسان با اختیار، مسیر سعادت یا شقاوت خود را برگزیند.
بنابراین، آنچه تخلف از آن ممکن نیست، اراده تکوینی خدا است. در نتیجه نه تنها انسان که سرتاسر وجودش نیاز و فقر است، بلکه هیچ قدرتی در عالم هستی قادر نیست در برابر اراده تکوینی خداوند مخالفت کند؛ زیرا جز خداوند سایر موجودات همه و همه عین فقر و وابستگی و احتیاج به ذات لایزال الهی هستند، و آن‌که از خود چیزی ندارد، چگونه می‌تواند در برابر دارای مطلق، به مخالفت برخیزد.
گفتنی است؛ غلبه انسان بر برخی امور تکوینی؛ مانند جاذبه زمین و دیگر قدرت‌های موجود در عالم، به معنای غلبه اراده انسان بر اراده تکوینی الهی نیست، بلکه تحقق اراده خدا به دست اراده انسانی است. به عبارت دیگر؛ اراده انسان در طول اراده خداوند است، نه در عرض و مقابل آن؛ یعنی همان خدایی که به اراده تکوینی‌اش اراده نمود قوای طبیعت و از جمله جاذبه زمین را برای قوام و استواری زمین در نهاد آن قرار دهد، همو اراده کرد تا همه مخلوقات، با همه قوای‌شان مسخر انسان باشند؛ یعنی خداوند اراده کرده است انسان بتواند جهان را با استفاده از نیروی عقل و اختیار به تسخیر خود در آورده، بر آنها تسلط یابد و از قوای آنها برای رسیدن به کمال بهره ببرد.
بنابراین، اراده تکوینی الهی بر اساس قرارداد نیست، بلکه بر اساس نظام علّی و معلولی در جهان جریان دارد و اختیار و اراده آدمی به عنوان یکی از سلسله علل در جهان جاری است.[5]
 

[1]. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج ‏3، ص 147، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، 1371ش.
[2]. یس، 82.
[3]. رعد، 11
[4]. مائده، 6.
[5]. برای آگاهی بیشتر ر. ک به این کتاب: اله بداشتی، علی، اراده خدا؛ نیز ر. ک: «خدا و کارهاى انسان»، سؤال 131؛ «اراده خداوند»، سؤال 31623.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آیا امکان دارد زندگی‌نامه و تألیفات سید عمیدالدین عبد المطلب اعرجی را بیان کنید؟
    5363 تألیفات شیعی
    یکی از عالمان و فقیهان شیعه در قرن هشتم هجری سید عمید الدین عبدالمطلب بن محمد بن علی اعرجی است که در سال 681 متولد شده و در سال 754 هجری قمری وفات یافته است.[1] وی از سادات حسینی و از نسل امام زین ...
  • آیا آیین زرتشت دین الاهی بود؟
    41793 دیگر ادیان
    ماهیت آیین زرتشت با توجّه به سروده‏هاى مذهبى گات، ماهیتى کاملاً توحیدى است، اما دقّت در آموزه‏هاى مطرح در "اوستا" نشانه‏هایى از دوگانه پرستى را پدیدار می‌کند. بروز این نشانه‏ها، توسط زرتشتیان بعدى و "مانى" بوده است. پس با توجه به آموزه‏هاى شرک آلود اوستاى کنونى، آیین زرتشت ...
  • آیا هنگام ولادت پیامبر اسلام(ص)، ایوان کسری فرو ریخت؟ آتشکده فارس خاموش شد؟ دریاچه ساوه خشکید؟
    22220 پیامبر اکرم ص
    گزارشی در کتاب‌های تاریخ وجود دارد که از اتفاقات خارق العاده‌ای؛ مانند فرو ریختن ایوان کسری، خاموش شدن آتشکده فارس، و خشک شدن دریاچه ساوه. در زمان تولد پیامبر اسلام(ص) خبر می‌دهد. این روایت هرچند از جهت حدیث‌شناسی، سند ضعیفی دارد، ولی باید گفت؛ اولاً: درباره برخی از ...
  • چند فلک وجود دارد و تفاوت فلک و آسمان در چیست؟
    51730 آسمان و زمین
    طبق نظریۀ قدما، منظور از افلاک همان اجسام اثیری است­که خود از نُه طبقه تشکیل شده است­که هفت فلک از آن هریک به­نام یکی از کواکب سبعه نام­گذاری شده و فلک هشتم، فلک بروج یا ثوابت بوده و فلک نهم را فلک اطلس یا محدد الجهات نامیده­اند ...
  • آیا «جوهر»، جنس است؟
    2463 جوهر و عرض
    فیلسوفان مسلمان بر این باورند که «جوهر»، جنس برای مقولات تحت جوهر است؛[1] یعنی «جوهر» جنس‌الاجناس‌ است‌ و اقسامی‌ که‌ برای‌ آن‌ برشمرده‌اند انواع‌ آن‌ به‌ حساب‌ می‌آیند؛ انواع‌ تحت‌ جنس‌ جوهر، عبارت‌اند از: جسم‌، مادّه‌، صورت‌، نفس‌ و عقل‌، که‌ اشخاص‌ و افراد ...
  • آیا امام حسن(ع) فرزندی به نام عمرو داشت؟ اگر داشت سرنوشتش چه شد؟ و آیا در کربلا به شهادت رسید؟
    529 تاريخ بزرگان
    بر اساس گزارش برخی منابع، نام یکی از شهدای کربلا و از کسانی که روز عاشورا در دفاع از امام حسین(ع) به شهادت رسید، عمر(عمرو)[1] فرزند امام حسن بن علی(ع) بود.[2] وی به همراه قاسم و عبدالله از یک ...
  • آیا در میان شهدای کربلا، شهیدی به نام سعد بن حارث داریم؟
    947 تاريخ بزرگان
    یکی از شهدای کربلا که روز عاشورا در رکاب امام حسین(ع) به فیض شهادت نائل شد،[1] سعد بن الحارث،[2] انصاری،[3] عجلانی[4] است.سعد به همراه برادرش ابو الحتوف ابتدا دارای تفکر خوارج بودند. آنان ...
  • حواریون ائمه اطهار(ع) چه کسانی بودند؟
    11245 14 معصوم
    راوی از امام موسی بن جعفر(ع) در مورد حواریون ائمه(ع) چنین نقل می‌کند: امام موسای کاظم(ع) فرمود: روز رستاخیز منادى ندا مى‌‏دهد حواریون رسول خدا(ص) کجایند، آنانى که پیمان خود را نشکستند و با همان پیمان از دنیا رفتند؟ سلمان، مقداد و ابوذر برمى‌‏خیزند. سپس منادى ندا مى‏‌دهد، ...
  • اطلاعاتی پیرامون کتاب «کنز العمال» و نویسنده آن می‌خواستم؟
    35761 درایه الحدیث
    کتاب «کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال» نگاشته «علاء الدین علی بن حسام» معروف به «متقی هندی» است که در سال 885 یا 888 قمری به دنیا آمده و در سال 975 درگذشت.[1] متقی هندی در مقدّمه کتاب کنز العمال می‌گوید: از آن‌جا ...
  • جابربن افلح کیست؟
    5927 تاريخ بزرگان
    جابر بن افلح اسماعیلی از منجمین اسپانیایی در قرن پنجم وششم و صاحب کتاب "کتاب الحیاة فی اصلاح المجسطی" است، او احتمالا در سِویل (اشبیلیه) به دنیا آمده؛ زیرا برخی مؤلفان، به خصوص موسی بن میمون (529 ـ600) که به گفته خودش با پسر جابر آشنا بوده است و بطروجی، او ...

پربازدیدترین ها