جستجوی پیشرفته
بازدید
10000
آخرین بروزرسانی: 1397/06/21
خلاصه پرسش
امام علی(ع) در دوران خلافتش، چه رویکردهایی برای بهبود وضعیت اقتصادی جامعه داشتند و در نهایت آیا سطح زندگی مردم بالا رفته و فقر ریشه‌کن شد؟
پرسش
آیا این درست است که در پنج سال حکومت امام علی(ع)، همه مردم خانه و خوراک و پوشاک داشتند و از نظر اقتصادی نسبت به خلیفه‌های دیگر بهتر بودند؟ با سند و مدرک بگویید. در منابع معتبر سنی‌ها در این‌باره چه چیزی آمده است؟
پاسخ اجمالی
ابتدا باید گفت، آنچه حکومت امام علی(ع) را از دیگر حکومت‌ها متمایز می‌کند، عدالت محور بودن حضرتشان است، نه سطح زندگی جامعه. به عبارتی ایشان اگرچه حتی خود شخصاً به فعالیت‌هایی می‌پرداختند که رشد اقتصادی را در پی داشت و نیز توصیه‌هایی در مورد رفتارهایی که به رشد اقتصادی می‌انجامد داشتند، اما بیشتر تلاش ایشان در ارتباط با تقسیم عادلانه - و نه تنها مساوی - منابع موجود بین اقشار جامعه بود.
گفتنی است که دولت‌ها و حکومت‌ها در آن زمان، در موضوعات اقتصادی نقشی حاشیه‌ای داشته و تقریباً تمام فعالیت‌های اقتصادی توسط افراد جامعه و بخش خصوصی مدیریت می‌شد. درآمدهای حکومت، منحصر به مالیات‌هایی بود که از صاحبان مشاغل دریافت می‌شد و احیاناً برخی غنائمی که از نبردها به دست می‌آمد و طبیعتاً در مناطق، زمان‌ها و شرایط گوناگون، سطح زندگی افراد اجتماع تغییر می‌کرد.
بر این اساس، ‌هیچ‌گاه ادعا نمی‌کنیم که مردمی که در دوران خلافت امام علی(ع) حضور داشتند، از بهترین زندگی‌ها برخوردار بودند.
آنچه در منابع حدیثی و تاریخی آمده این است که امام علی(ع) - چه در زمان حکومت و چه در زمان خانه‌نشینی - برای از بین بردن فقر در جامعه اقدامات و توصیه‌هایی داشتند، که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
1. رفع تبعیض در تقسیم اموال بیت ‌المال[1]
امام علی(ع) در ابتدای بیعت مردم با ایشان، فرمودند:‌ «شما بندگان خدا هستید و مال نیز، متعلق به خداوند است و من آن‌را به صورت مساوی میان شما تقسیم می‌کنم و کسى بر کسى را برترى نخواهم داد، مگر به تقوا...».[2] لذا امام على(ع) وقتی به عبیدالله بن ابى رافع دستور داد که به هرکس سه دینار بدهد، مورد اعتراض سهل بن حنیف قرار گرفت و گفت: این شخص غلام من بوده که دیروز او را آزاد کردم. امام(ع) فرمود: «همه سه دینار خواهند گرفت و من کسى را بر دیگرى برترى نخواهم داد».[3]
البته این تقسیم کاملاً مساوی در مواردی انجام می‌شد که قرار بر آن بود که حکومت وقت به تمام افراد جامعه بدون در نظر گرفتن شغلشان مبلغی را اختصاص دهد وگرنه طبیعی است که اگر فردی تمام و یا بیشتر وقت خود را به امور محوله از طرف حکومت مشغول نموده، نباید دریافتی‌اش برابر با فردی باشد که در خانه‌اش مشغول استراحت است و از سرمایه پدری می‌خورد!
از همین رو امام در عهدنامه مالک، توصیه‌هایی مرتبط با برخی امتیازات مالی در پرداخت‌ها دارد.
2. برگرداندن اموال بخشیده شده در زمان خلفا به بیت ‌المال
امام علی(ع) فرمود: «بدانید هر زمینى که عثمان آن‌را بخشید و هر ثروتى که آن‌را از اموال خداوندى هدیه کرد، به بیت المال باز می‌گردد؛ چرا که حقوق گذشته را چیزى از میان نمی‌برَد و اگر این ثروت‌ها را بیابم در حالى که مهریه زنان شده یا در شهرها توزیع شده است، به جایگاهش باز می‌گردانم؛ چرا که عدالت را گشایشى است و هر آن‌کس که عدالت برایش تنگ باشد، ستم بر او تنگ‌تر خواهد بود».[4]
3. آباد کردن زمین‌ها و وقف آن برای مردم.[5]
4. سامان بخشیدن به مالیات
امام علی(ع) در مورد اصلاح مالیات به مالک اشتر سفارش کردند: مالیات و بیت ‌المال را به گونه‌ای بررسی کند که صلاح مالیات دهندگان باشد؛ زیرا بهبودی مالیات و مالیات دهندگان عامل اصلاح امور دیگر اقشار جامعه است.[6]
5. وضع قوانین خاص
برای نمونه؛ امام علی(ع) زکات را منحصر به مواد نُه گانه نمی‌دانست و براى اسب‌هایى که به چراگاه می‌رفتند، در هر سال دو دینار زکات وضع کرد.[7] البته این جزء موارد مستحبی پرداخت زکات است. هر چند برخی از فقیهان، به احتیاط لازم، مال التجاره (مال سرمایه و کسب و کار) را یکی از موارد پرداخت زکات می‌دانند.[8]
با وجود این همه زحمات حضرت علی(ع)، نمی‌توان به طور کلی، چنین ادعایی را مطرح نمود که سطح زندگی مادی مردم در دوران نسبتاً کوتاه خلافت امام علی(ع) بالاتر از تمام حکومت‌های دیگر بوده؛ زیرا چنان‌که در اول نوشتار هم گفتیم، سطح زندگی مردم، تابع عوامل بسیاری است که نوع حکومت را تنها‌ یکی از آنها می‌توان ارزیابی کرد.

[2]. ابن عقده کوفى، احمد بن محمد، فضائل أمیر المؤمنین(ع)، ص 91، قم، دلیل ما، چاپ اول‏، 1424ق؛ طوسى، محمد بن حسن‏، الأمالی، ص 729، قم، دار الثقافة، چاپ اول‏، 1414ق؛ ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغة، محقق، ابراهیم، محمد ابوالفضل،‏ ج 7، ص 37، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ اول، 1404ق.
[3]. شرح نهج البلاغة، ج ‏7، ص 38.
[4]. ابن حیون مغربی، نعمان بن محمد، دعائم الإسلام، ج ‏1، ص 396، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ دوم‏، 1385ق؛ شرح نهج البلاغة، ج ‏1، ص 269.
[6]. ر. ک: ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، محقق، غفاری، علی اکبر، ص 137 – 138، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1404ق.
[7]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 3، ص 530، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها