جستجوی پیشرفته
بازدید
250
آخرین بروزرسانی: 1399/12/11
خلاصه پرسش
آیا سوگند امام علی(ع) بر ترک برخی کارهای مجاز، منافات با دستور قرآن که تحریم مباحات را ممنوع کرده ندارد؟
پرسش
در ذیل آیه‌ی 87 سوره‌ی مائده، روایاتی ذکر شده است که می‌فرماید امام علی(ع) قسم خورد امور حلالی را ترک کند. آیا این عمل امیرالمومنین(ع) منافات با عصمت ایشان ندارد؟
پاسخ اجمالی

خداوند از فیض و رحمت خود - جز مواردی اندک - بیشتر آنچه در اختیار بشر است را پاک و حلال اعلام کرده و استفاده از آنها را مجاز دانسته، و سپس فرمود که از آنها استفاده کنید و خودسرانه آنها را بر خود حرام نکنید:

«یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکمْ»؛[1] ای کسانی که ایمان آورده‌‏اید چیزهای پاکیزه‌ای را که خدا برایتان حلال کرده، بر خود حرام نکنید.

در مورد این آیه، نظراتی ارائه شده است:

1. نباید معتقد به حرمت چیزهایی باشید که خداوند حلال کرده است.

2. نگویید که آنها حرام‌اند.

3. آنچه حلال است را برای مردم حرام نکنید.

4. خودتان نیز از استفاده از چیزهای حلال، خودداری نکنید.

5. چیزهای حلال را به وسیله نذر یا قسم بر خود حرام نکنید.[2]

این آیه، خروج از مقام تسلیم و رضا و التزام و انقیاد، تعدی و تجاوز نسبت به حدود خدا را نکوهش کرده، و مرتکبش را سزاوار عقاب معرفی نموده است. به عبارت دیگر، مقصود از تحریم حلال که مورد نهی آیه قرار گرفته است، آن است که انسان استفاده حلال را ترک نکند؛ چون ترک حلال با ایمان به خدا و آیات او در تضاد است؛ لذا خداوند اجتناب از امور حلال که فطرت بشر آن‌را پاک می‏داند، و هیچ‌گونه پلیدی در آنها نیست، بی‌جهت دانسته و آنها را دوست نمی‌دارد.[3]

با این وجود، در برخی از روایات ذکر شده است که امام علی(ع) در ماجرای خاصی، برخی امور حلال را بر خود حرام نموده است:

1. امام صادق‌(ع) فرمود: این آیه درباره‌ی امام علی(ع) و بلال و عثمان بن مظعون نازل شد؛ چون آن‌حضرت(ع) سوگند یاد کرده بود که هیچ‌گاه - تا زنده است- در شب نخوابد، و همه شب‌ها را به عبادت بسر برد... بعد از آن بود که رسول خدا(ص) دستور داد تا مردم برای نماز جمع شوند. سپس بالای منبر رفت و فرمود: دلیلش چیست که برخی افراد،‌ استفاده از روزی پاکیزه را بر خود حرام کرده‏اند؟! هان ای مردم آگاه باشید، من که پیشوایتان هستم، شبها می‏خوابم، و با زنان ازدواج می‏کنم، این‌گونه نیست که همه‌ی روزها را روزه بگیرم، اکنون اگر کسی بر خلاف رویکرد من رفتار کند، از من نیست. آن سه نفر برخاستند و عرض کردند: اکنون تکلیف ما که سوگند یاد کرده‏‌ایم چیست؟! در جوابشان این آیه‌ای نازل شد که با پرداخت کفاره نیازی به التزام به آن سوگند نیست:

« ... فَکفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکینَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکمْ ...».[4]، [5]

2. برخی مفسران در ذیل آیه نقل کرده‌اند: روزی رسول خدا(ص) در مورد عواقب وخیم دنیا موعظه نموده، و قیامت و احوال آن‌را برای مردم توصیف می‌‌کرد. آنان چنان ترسیدند و به گریه افتادند که به دنبال آن، ده نفر از مسلمانان در منزل عثمان بن مظعون گرد آمده و بنا گذاشتند که همواره روزها را روزه بگیرند، شب‌ها را به عبادت بپردازند، هیچ‌گاه در بستر نخوابند، گوشت و چربی نخورند، با زنان نزدیکی نکنند، از استعمال عطر خودداری نموده و لباس مویی و زبر بپوشند. خلاصه یک‌باره دنیا را ترک گفته و به سیاحت در گرداگرد زمین بپردازند. آن ده نفر عبارت بودند از: امام علی(ع)، ابوبکر، عبداللَّه بن مسعود، ابوذر غفاری، سالم مولی ابی حذیفه، عبداللَّه بن عمر، مقداد بن اسود، سلمان فارسی، معقل بن مقرن، عثمان بن مظعون.

گفته شده است؛ امام علی(ع) تصمیم گرفت تا همواره شب‌ها بیدار بماند، بلال تصمیم گرفت تا همواره روزها روزه بگیرد و عثمان تصمیم گرفت که هیچ‌گاه با همسرش همبستر نشود.

این خبر به رسول خدا(ص) رسید و آنها را مورد مؤاخذه قرار داد. آنها گفتند ما غرض بدی نداشتیم، غرض ما جز خیر نبود. حضرت(ص) فرمود: من مأمور نیستم چنین روشی را تبلیغ کنم، سپس فرمود: جان شما هم حقی به گردن شما دارد. پس برای این‌که هم حق خدا و هم حق خودتان را ادا کرده باشید، گاهی افطار کنید، پاره‌‏ای از شب‌‌ها را بخوابید و در پاره‌‏ای از آن به عبادت بپردازید؛ زیرا می‌بینید که من نیز همین رفتار را دارم، هم عبادت می‏کنم و هم می‏خوابم، هم روزه می‏گیرم و هم افطار می‏کنم، گوشت و چربی می‏خورم و به سراغ زنان می‏روم، هر کسی که از سنت من اعراض کند از من نیست، آن‌گاه مردم را جمع کرده و در برابرشان این خطبه را ایراد فرمود: چرا برخی افراد، زنان، غذا، عطر، خواب و دیگر خوشی‌های دنیا را بر خود حرام کرده‏اند؟ من شما را به روش کشیشان و رهبانان دعوت نمی‏کنم؛ چنین کارهایی در دین من نیست. دوره‌‌گردی امت من همان روزه‏‌داری آنها است، و رهبانیت‌شان همان جهاد آنها است، خدا را عبادت کنید، حج و عمره و نماز به جای آرید، زکات بپردازید، روزه رمضان را برپا دارید، در دین استقامت ورزید، تا آن‌که خدا هم برای شما استقامت را بخواهد، زیرا سبب هلاکت برخی گروه‌هایی که قبل از شما بودند از این جهت بود که کار را بر خود دشوار کردند، خداوند نیز کارشان را دشوار کرد، و این راهبانی که در گوشه و کنار بیابان‌ها می‏بینید، باقیمانده آنان هستند. بعد از این گفت‌وگوها بود که آیه حرام نشمردن طیبات نازل شد.[6]

گفتنی است که بعضی سوگندهای فوق مانند سوگندی که از عثمان بن مظعون نقل شده است، منافات با حق همسرش داشت و مشروع نبود؛ اما در مورد سوگند امام علی(ع) درباره‌ی بیدار ماندن شب و اشتغال به عبادت، امر مباح و مجاز بود، اگر چه از آیات استفاده می‏شود که بهتر و سزاوارتر این بود چنین کاری به طور مستمر ادامه پیدا نکند و این موضوع هیچ‌گونه منافاتی با مقام عصمت امام(ع) ندارد،[7] چنان‌که نظیر آن درباره‌ی پیامبر(ص) نیز نازل شده است:‏ «یا أَیهَا النَّبِی لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَک تَبْتَغِی مَرْضاتَ أَزْواجِک‏»؛[8] ای پیامبر! چرا پاره‌‏ای از اموری که بر تو حلال است، به جهت رضایت همسرانت بر خود حرام می‌کنی؟[9]

به عبارت دیگر، ترک واجب و انجام حرام است که به عصمت لطمه وارد می‌کند، اما ترک حلال - اگرچه توصیه نشده – اما به مقام  عصمت آسیبی نمی‌رساند.

 


[1]. مائده، 87.

[2]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 3، ص 365، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[3]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 6، ص 108، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[4]. مائده، 89.

[5]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج 1، ص 179 – 180، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق.

[6]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏3، ص 364.

[7]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 5، ص 61، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[8]. تحریم، 1.

[9]. ر. ک: «عصمت پیامبر (ص) در قرآن کریم»، 14585.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    664161 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    475454 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    474313 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    432446 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    398529 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    397613 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    356671 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    350577 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    340676 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    312611 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...