جستجوی پیشرفته
بازدید
7809
آخرین بروزرسانی: 1393/01/23
خلاصه پرسش
محاکمه و حسابرسی انسان‌ها در روز قیامت در همین دنیا است، یا در مکان دیگری انجام می‌‌شود؟
پرسش
آیا محاکمه قیامت بعد از حشر در همین دنیا است، یا به جهان دیگری منتقل می‌شویم؟
پاسخ اجمالی
آنچه بین اندیشمندان دینی مشهور است، با توجه به ظاهر برخی از آیات و روایات، حسابرسی انسان‌‌ها در قیامت در همین دنیا بر پا می‌شود. اما زمینی که محاکمه و حسابرسی بر روی آن انجام می‌شود، مانند زمین امروزی که ما می‌بینیم و بر روی آن زندگی می‌کنیم نیست، بلکه این زمین تغییر کرده و تبدیل به زمین دیگری می‌شود. اما این تبدیل و تغییر چگونه است و زمین و آسمان دنیا چگونه تغییر می‌کند و به چه چیزی تبدیل می‌شود با توجه به اختلاف روایات، بین علما و مفسران نیز اختلاف دیدگاه وجود دارد. با دقت در آیاتى که پیرامون تبدیل آسمان‌ها و زمین بحث مى‏کند، این معنا فهمیده می‌شود که این مسئله در عظمت و بزرگی به گونه‌ای است که در تصور نمی‌گنجد، هر چه در آن باره فکر کنیم باز آنچه را که هست تصور نکرده‏ایم.
 
پاسخ تفصیلی
آنچه از ظاهر آیات و روایات به دست می‌آید و بین دانشمندان مسلمان مشهور است، این است که حسابرسی در روز حشر و قیامت در همین دنیا بر روی زمین برپا می‌‌شود.[1] اما شکل و چگونگی آن مانند زمین امروزی که ما می‌بینیم و بر روی آن زندگی می‌کنیم نیست، بلکه این زمین از جهت کیفیت و خصوصیات کنونی تغییر کرده و تبدیل به زمین دیگری می‌شود، چنان‌که پروردگار متعال در این باره می‌فرماید: «یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ‏ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّار»؛[2] در آن روز که این زمین به زمین دیگر، و آسمان‌‌ها (به آسمان‌‌هاى دیگرى) مبدل مى‌‏شود، و آنان در پیشگاه خداوند واحد قهار ظاهر مى‌‏گردند.
دیدگاه‌ها در کیفیت تغییر زمین
تغییر یک چیز به پنج‌گونه متصور است، که عبارت‌اند از: 1. تغییر ذاتی،[3] 2. تغییر صفاتی،[4] 3. تغییر حالی،[5] 4. تغییر مکانی،[6] 5. تغییر زمانی.[7]
در کیفیت تبدیل زمین و آسمان‌ها به دو صورت اختلاف شده است.[8]
1. گروهی از علمای تفسیر گفته‌اند مراد از تغییر زمین، تغییر ذاتی است؛ بدین معنا که ذات و ماهیت و حقیقت زمین عوض می‌شود و چیزی غیر از این زمین و آسمان به وجود می‌آید.[9] که خود این گروه نظریات و دیدگاه‌های متفاوتی دارند.
الف. عده‌ای به طور مبهم می‌گویند زمین و آسمان، به زمین و آسمان دیگرى تبدیل مى‏شوند.[10]
ب. برخی گفته‌اند در روز قیامت، کره زمین تبدیل به آتش مى‏شود و وراى آن بهشت است که مردم منظره‏هاى زیباى آن‌را مى‏نگرند، هنوز برنامه حساب آغاز نشده است و مردم در آن کوره داغ سخت ناراحت و پریشانند.[11]
ج. گروه دیگر می‌گویند آسمان‌ها بهشت و دریاها آتش مى‏شوند و زمین دگرگون می‌گردد.[12]
د. عده دیگر می‌گویند زمین براى هر کسى به مقتضاى حال او مبدل مى‏شود، براى اهل ایمان به صورت نانى در مى‏آید که در طول روز عرصات از آن مى‏خورند و براى بعضى دیگر نقره براى گروهى تبدیل به زمین بهشت و براى گروهى تبدیل به زمین جهنم مى‏شود.[13]
از امام باقر(ع) در تفسیر این آیه و تبدیل زمین چنین نقل شده است: «زمین به صورت نان تازه‏اى در مى‏آید که مردم تا پایان حساب از آن مى‏خورند. راوی می‌گوید از امام پرسیدم چگونه با آن همه ترس و وحشت انسان به فکر خوردن می‌افتد، بلکه خوردن از یادش می‌رود. امام فرمود آیا ترس و عذاب روز حساب سخت‌تر است یا زمانی که در آتش جهنم در حال عذاب هستند چگونه در آن‌جا خوردن و آشامیدن را فراموش نمی‌کنند و درخواست طعام و نوشیدنی می‌کنند که از آتش جهنم و آهن گداخته می‌خورند، ولی در روز حساب که عذاب و ترسش به اندازه جهنم نیست خوردن و آشامیدن را فراموش می‌کنند»؟[14]
2. تغییر صفاتی؛ بدین معنا که حقیقت و ماهیت زمین به حال خود باقی می‌ماند، اما برخی از خصوصیات ظاهری یا باطنی آن تغییر می‌کند، کوه‏ها در زمین از هم مى‏پاشد و دریاها شکافته مى‏گردد و زمین یکسره هموار مى‏شود چنان که در آن تپّه و گودالى دیده نمى‏شود و همچون نقره سفید مى‏شود، آسمان‏ها نیز تغییر پیدا می‌کنند، ماه و خورشید و ستارگان، از میان مى‏روند.[15]
مؤیّد آن روایتی است از پیامبر گرامى اسلام که فرمود: «خداوند زمین را به زمین دیگر تبدیل مى‏کند و همچنین آسمان‌ها را. آنها را همچون سفره‏اى مى‏گستراند، بطورى که در آن کجى و انحرافى وجود ندارد. آن گاه مردم به سوى این چیز تبدیل یافته، رانده مى‏شوند و هر کس در جاى نخستین خود قرار مى‏گیرد. هر چه در شکم آن بوده، در شکم و هر چه بر پشت آن بوده در پشت، جاى مى‏گیرد.»[16]
هم‌چنین سهل بن ساعدى از پیامبر روایت کرده است که: «مردم بر زمین سفید و هموارى محشور مى‏شوند که هیچ نشانه‏اى براى کسى در آن نیست.»[17]
علامه طباطبائی می‌فرماید: «منشأ این اختلاف در تفسیر تبدیل زمین و آسمان، اختلاف روایاتى است که در تفسیر این آیه آمده است. و اختلاف روایات در صورتى که معتبر باشند، خود بهترین شاهد است بر این‌که ظاهر آیه شریفه مقصود نیست، و این روایات به عنوان مثل آمده است.
دقت کافى در آیاتى که پیرامون تبدیل آسمان‌ها و زمین بحث مى‏کند، این معنا را مى‏رساند که این مسئله در بزرگی به گونه‌ای است که در تصور نمی‌گنجد، و هر چه در آن باره فکر کنیم- مثلاً تصور کنیم زمین نقره و آسمان طلا مى‏شود و یا بلندی‌ها و پستى‏هاى زمین یکسان گردد و یا کره زمین یک پارچه نان پخته گردد- باز آنچه را که هست تصور نکرده‏ایم».[18]
 

[1]. اما بر خلاف مشهور، برخی گفته‌اند: مردم در زمین دیگرى که زمین آخرت است و جهنم در آن‌جا است، محشور مى‌‏شوند. طبرسى فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، محقق، بلاغی، محمد جواد، ج 6، ص 499، ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، 1372ش.
[2]. ابراهیم، 48.
[3]. بدین معنا که ذات و ماهیت و حقیقت یک چیز عوض می‌شود. مانند این‌که چوب را می‌‌سوزانیم ماهیتش عوض می‌‌شود و تبدیل به خاکستر می‌‌گردد.
[4]. بدین معنا که حقیقت یک چیز به حال خود باقی می‌ماند فقط برخی از صفات آن تغییر می‌‌کند. مانند اینک‌ه پارچه سفید را رنگ سیاه می‌‌کنیم مشکی می‌‌شود.
[5]. حالت و ویژگی یک چیز عوض میشود. مانند اینکه شراب را تبدیل به سرکه می‌کنیم حالت مست کننده بودن آن از بین می رود و عوض می‌شود.
[6]. مکان یک چیز عوض می‌شود. مانند این‌که نهالی را از جایی به جای دیگر انتقال می‌دهیم.
[7]. زمان نسبت به یک چیز تغییر می‌کند مثلاً با بودن خورشید در نقطه اعتدال، ظهر و روز بوده اما پس از عبور و گذشت چند ساعته از آن نقطه و غروب کردن خورشید شب خواهد شد در این فرض، تغییر زمانی حاصل شده است.
[8]. مجمع البیان، ج ‏6، ص 498.
[9]. مجمع البیان، ج ‏6، ص 498 – 499؛ قمى، على بن ابراهیم، تفسیر قمى، تحقیق، موسوى جزایرى، سید طیب، ج 1، ص 233، دار الکتاب، قم، چاپ چهارم، 1367ش.
[10]. مجمع البیان، ج ‏6، ص 498.
[11]. مجمع البیان، ج ‏6، ص 499.
[12]. مجمع البیان، ج ‏6، ص 499؛ طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج 12، ص 88، دفتر انتشارات اسلامى، قم، چاپ پنجم، 1417ق.
[13]. المیزان، ج ‏12، ص 88؛ مجمع البیان، ج ‏6، ص 499.
[14]. «عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (ع) قَالَ: سَأَلَهُ الْأَبْرَشُ الْکَلْبِیُّ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ‏ غَیْرَ الْأَرْضِ، قَالَ تُبَدَّلُ خُبْزَةً نَقِیَّةً یَأْکُلُ النَّاسُ مِنْهَا حَتَّى یَفْرُغَ مِنَ الْحِسَابِ قَالَ الْأَبْرَشُ فَقُلْتُ إِنَّ النَّاسَ یَوْمَئِذٍ لَفِی شُغُلٍ عَنِ الْأَکْلِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع هُمْ فِی النَّارِ لَا یَشْتَغِلُونَ عَنْ أَکْلِ الضَّرِیعِ وَ شُرْبِ الْحَمِیمِ وَ هُمْ فِی الْعَذَابِ فَکَیْفَ یَشْتَغِلُونَ عَنْهُ فِی الْحِسَابِ». کلینى، محمد، کافی، محقق، مصحح، غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، ج 6، ص 286، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.
[15]. مجمع البیان، ج ‏6، ص 498؛ المیزان، ج ‏12، ص 88؛ طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 405، اسلام، تهران، چاپ دوم، 1378ش.
[16]. مجمع البیان، ج ‏6، ص 498.
[17].همان، ج 6، ص 499.
[18]. المیزان، ج ‏12، ص 88.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    912942 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    582342 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    518017 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    443210 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    419121 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    378116 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    372613 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    358942 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    332743 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    321187 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...