جستجوی پیشرفته
بازدید
15270
آخرین بروزرسانی: 1393/06/20
خلاصه پرسش
تفسیر روح المعانى اثر کیست؟ و از جهت محتوا چگونه تفسیری است؟
پرسش
تفسیر روح المعانى از کیست؟ برای شیعه است یا سنی؟ و چگونه تفسیری از جهت محتوا است؟
پاسخ اجمالی
تفسیر «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم» اثر محمود أفندى آلوسی(1217 – 1270ق) از مفسران اهل سنت است. این تفسیر، تفسیرى بسیار مفصل بوده که حجمی بیش از سایر تفاسیر دارد و در آن گاه موضوعاتی چون مسائل فقهى را هم به‌طور گسترده شرح می‌دهد و آراى فقها، مناقشات، مجادلات آنان را یادآور می‌شود؛ چنان‌که گاه کتاب را از حالت کتاب تفسیر به کتاب فقه‏ تبدیل می‌کند. در مسائل کلامى هم سخن را به درازا می‌کشاند.
به عبارتی او تلاش کرده تا نوعی دائرة المعارف در قالب کتاب تفسیری ارائه کند.
پاسخ تفصیلی
تفسیر «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم» اثر شهاب الدین، محمود أفندى آلوسی با کنیه أبو الثناء است که در سال 1217 ق در حوالی بغداد به دنیا آمد.[1] او نزد استادان بزرگ بغداد از جمله پدرش کسب علم کرده[2] و پس از گذشتر مدت زمانی نه چندان طولانی، به تدریس و نگارش مشغول شد.
تفسیر آلوسی نشانگر تسلط او بر علوم مختلفی چون فقه، ادبیات عرب، منطق، تفسیر، ... و نیز حافظه نیرومند او دارد و خود او نیز در این زمینه می‌گوید: «هرگز ذهنم در خصوص چیزى که آن‌را حفظ کرده‌ام به من خیانت نورزیده است‏».[3]
گرچه تفسیر روح المعانی؛ مشهورترین کتاب آلوسی بوده و او شهرتش را وامدار این کتاب است، اما آثار دیگری هم از او برجای مانده است:
1. «شرح المسلم» در علم منطق.
2. «الأجوبة العراقیة عن الأسئلة اللاهوتیة»
3. «الأجوبة العراقیة على الأسئلة الإیرانیة»
4. «درة الغواص فی أوهام الخواص».[4]
کتاب‌شناسی تفسیر روح المعانی
آلوسی داستان شروع نگارش این تفسیر را این‌گونه بیان می‌کند: «در رجب سال 1252 هجرى، در رؤیا دیدم که خداوند به من امر نموده که آسمان و زمین را طى نمایم و من نیز طى نمودم؛ و در حالی که دستى بر آسمان و دستى بر آب داشتم، بیدار شدم. در پى تعبیر خواب به این نتیجه رسیدم که مراد تألیف تفسیر است. پس از آن در 16 شعبان همان سال در سن 34 سالگی نوشتن این تفسیر را آغاز کردم».[5]
آلوسی پانزده سال برای نگارش این تفسیر، وقت گذاشت.[6]
روش کلى او در تفسیر این‌گونه بود که:
ابتدا به نام سوره، مکى، مدنى بودن و اقوال موجود در این قسمت و نظر مورد قبولش، می‌پردازد، سپس به ذکر فضیلت سوره و خواص آن همت می‌گمارد، بعد از آن تفسیر سوره را آیه به آیه و کلمه به کلمه، بیان می‌کند، که در آن به لغت، ادبیات، قرائت، مناسبت بین آیات و سوره‌ها و اسباب نزول، می‌پردازد.
آلوسی همچنین از جمله افرادی است که در مباحث لغوى و ادبى استشهاد فراوانی به اشعار عرب دارد.[7]
آلوسی در ابتدای این کتاب، مباحثی را به عنوان مقدمه مطرح می‌کند:
1. معنای تفسیر و تأویل.
2. آنچه تفسیر بدان نیاز دارد، معنای تفسیر به رأی و محدوده آن.
3. اسامی قرآن.
4. غیر مخلوق بودن قرآن.
5. حروف سبعه.
6. دلایل اعجاز قرآن.[8]
تفسیر روح المعانی؛ گسترده‏ترین تفسیرى است که پس از تفسیر فخر رازى به شیوه کهن نوشته شده است؛ بلکه می‌توان گفت: نسخه دوم تفسیر رازى است ولى با اندکى تغییر - که چندان هم مهم نیست- چون هر که تفسیر آلوسى را بخواند درمی‌یابد که وى به‌طور کامل بر تفسیر رازى تکیه کرده و منبع و مأخذ اول وى در تفسیر، همان تفسیر رازى بوده است.
وى مسائل فقهى را هم به‌طور گسترده و با ذکر اقوال مختلف شرح می‌دهد تا جایی که گاه کتاب را از نوشتاری تفسیری به نوشتاری فقهی‏ تبدیل می‌کند.
در مسائل کلامى هم سخن را به درازا می‌کشاند و از تعصب در این مباحث خوددارى نمی‌کند. علاوه بر این، از تفسیر رمزى و عرفانى نیز چشم نمی‌پوشد و پس از تفسیر ظاهرى آیات، در حدّ توان به آن می‌پردازد و در این مورد از تفسیرهاى نیشابورى، قشیرى، ابن عربى بهره می‌گیرد... خلاصه کلام این‌که؛ این تفسیر، یک دائرة المعارفی است که از حجم و حدود تفسیرى خارج شده است.[9]
برخی از تفاسیر متأخر شیعی نیز آراء آلوسى را در تفاسیر خود آورده‌ و به بررسی و نقد آن پرداخته‌اند.[10]
آلوسی و شیعه
آلوسى – مانند برخی مفسران پیش از خود - نگاه تعصب‌آلودی به شیعه دارد و علاوه بر اتهامات متداول، تهمت‌هایى به شیعه بسته که در سخن دیگران هم یافت نمی‌شود[11] و برخی از محققان شیعه نیز بدان‌ها پاسخ داده‌اند. [12]
آلوسی در نهایت به سال 1270 هجری قمری وفات یافت.[13]
 

[1]. ذهبی، محمد حسین‏، التفسیر و المفسرون، ج ‏1، ص 352، بیروت، دار احیاء التراث العربى‏، بی‌تا.
[2]. ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، ص 481، تهران، وزارت ارشاد، چاپ اول، 1373ش.
[3]. معرفت، محمد هادى‏، التفسیر و المفسرون فى ثوبه القشیب، ج ‏2، ص 435، مشهد، الجامعة الرضویه للعلوم الاسلامیه‏، چاپ اول، 1418ق.
[4]. المفسرون حیاتهم و منهجهم، ص 481.
[5]. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق، عطیة، علی عبدالباری، ج 1، ص 5، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1415ق.
[6]. المفسرون حیاتهم و منهجهم، ص 483.
[7]. همان، ص 484.
[8]. همان، ص 483.
[9]. التفسیر و المفسرون فى ثوبه القشیب، ج ‏2، ص 437.
[10]. برای نمونه ر.ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 4، ص 369، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 6، ص 243، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
[11]. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج 1، ص 25.
[12]. برای اطلاعات بیشتر ر.ک: معرفت، محمد هادى ، صیانة القرآن من التحریف، ص 163، تهران، وزارت امور خارجه‏‏، چاپ اوّل‏، 1379ش؛ نجارزادگان (محمدى)، فتح الله، تحریف ناپذیرى قرآن، ص 191، تهران، مشعر، چاپ اول، ‏1384 ش.
[13]. التفسیر و المفسرون، ج ‏1، ص 354.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926458 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617467 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548789 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452543 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440346 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388438 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385299 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376949 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338712 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327235 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...