جستجوی پیشرفته
بازدید
572
آخرین بروزرسانی: 1398/09/25
خلاصه پرسش
آیا ارزش اجسام و حیوانات نیز تابعی از رفتار آنان است. به عنوان نمونه، آیا بین اسبی که امام حسین(ع) بر آن سوار شده و به نبرد می‌پرداختند با اسبانی که بر پیکرشان تاختند، تفاوتی وجود دارد؟!
پرسش
سلام علیکم؛ آیا فرقی بین اسبی که امام حسین(ع) بر آن سوار بود و از حضرت در گودی قتل‌گاه حفاظت و حمایت کرد، و اسبی که سینه و استخوان‌های حضرت را خرد کرد وجود دارد؟ آیا می‌توان گفت در آنها هم مسائلی وجود دارد که یکی حامی ولی خدا و یکی قاتل ایشان می‌شود؛ چون اعمالی که از اسب حضرت نقل کرده‌اند که خود را به خیمه‌ها رسانید نمی‌توان حیوانات را به طور جبری فرمانبر انسان در نظر گرفت. (البته موضوع اسب برای مثال ذکر شد، و الا موارد زیادی مثل سنگی که عقیق می‌شود و سنگی که دندان پیامبر(ص) را می‌شکند و... وجود دارد)؟
پاسخ اجمالی

امروزه با توجه به پیش‌رفت علم، برای انسان روشن‌تر از گذشته شد که حیوانات هم دارای شعورند. چنان‌که قرآن کریم در بیش از هزار سال پیش در آیات مختلف؛ از جمله در داستان حضرت سلیمان(ع) آن‌را مطرح کرده است. آن‌جا که از زبان مورچگان می‌گوید: «قالَتْ نَمْلَةٌ یا أَیُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساکِنَکُمْ لا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیْمانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ»؛[1] مورچه‌‏اى گفت: به لانه‌‏هاى خود بروید تا سلیمان و لشکرش شما را پایمال نکنند، در حالی‌که نمی‌فهمند![2]

و بر اساس نظر برخی از فلاسفه و مفسران، حیوانات به اندازه بهره‌ای که از شعور دارند، باید پاسخ‌گو باشند. چنان‌که قرآن کریم در داستان تخلف هدهد نسبت به فرمان حضرت سلیمان(ع) این موضوع را بیان می‌کند: «(سلیمان)در جست‌وجوى آن پرنده [هدهد] برآمد و گفت؛ چرا هدهد را نمی‏بینم، نکند او حضور ندارد؟! (در این صورت) او را کیفر شدیدى خواهم داد، یا او را ذبح می‌کنم، و یا باید دلیل روشنى (براى غیبتش) بیاورد.

در این‌جا سلیمان(ع) می‌گوید هدهد اگر برای این غیبتش دلیل نداشته باشد، او را عذاب شدید می‌کنم.[3] 

این نشان‌گر آن است که بعضی از حیوانات از فهم و دقایقى از هوشیارى برخوردارند که هیچ دست کمى از فهم و هوش انسان متوسط الحال ندارد، مانند داستانى که قرآن از مورچه و سلیمان(ع) حکایت کرد.[4]

با توجه به آنچه بیان شد، اگرچه حیوانات بهره‌ای از شعور دارند، اما از آن‌سو بر اساس تعالیم و آموزه‌های دینی، حیوانات هم مانند دیگر مخلوقات نظام هستی در خدمت انسان‌ها هستند: «وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً».[5]

بر این اساس، حیوانات و جمادات در بیشتر موارد، نمی‌توانند اراده خود را اعمال کنند. اسب از آن جهت که وسیله و ابزاری است در خدمت انسان، هیچ تکلیفی و اختیاری از خود ندارد. همان‌گونه که یک شمشیر در دست انسان هیچ اراده‌ای از خود ندارد، بلکه کارش بسته به انسانی است که آن‌را در اختیار می‌گیرد. یکی از آن استفاده درست می‌کند و با آن در راه خدا جهاد می‌کند و دشمنان خدا را از سر راه برمی‌دارد، و دیگری از آن استفاده نادرست کرده و در راه باطل شمشیر می‌زند. در این‌جا شمشیر تنها یک وسیله و ابزار است، حیوانات نیز همین‌گونه‌اند. اسب امام حسین(ع) از آن جهت که یک مرکب است، با مرکب شمر و یزید، هیچ تفاوتی نمی‌کند. اما از آن‌جا که حیوانات اهلی از جمله اسب‌ها، تربیت‌پذیرند، برخی از کارها و حرکات آنها می‌تواند بستگی به نوع برخورد صاحب اسب با آن حیوان داشته باشد. بنابر این، از آن‌جا که نوع برخورد امام حسین(ع) با مرکبش، برخوردی با یک نعمت خدادادی و بر اساس حقوق حیوانات بوده، بدیهی است که حیوان با توجه به شعوری که دارد، می‌تواند در مقاطع حساس یک برخورد عاطفی متقابل داشته باشد. همان‌گونه که مشهور است، اسب امام حسین(ع) هنگام شهادت آن‌حضرت به طرف خیمه‌ها بازگشت و... .

با این وجود در لایه‌های غیبی که تنها پروردگار از آنان آگاه است و تنها اولیای الهی قدرت کنترل و مدیریت آن‌را دارند( چنان‌که نمونه‌ای از آن را در داستان سلیمان نبی(ع) می‌بینیم)، ممکن است در مواردی، حیوانات(و حتی جمادات) رفتاری داشته باشند که در آینده‌شان نقش داشته باشد؛ مانند سگ اصحاب کهف، الاغ بلعم باعورا، ناقه حضرت صالح(ع).[6]

 

 

[1]. نمل، 18.

[2]. ر. ک: (آگاهی نسبی مورچه حضرت سلیمان(ع) از معانی الفاظ)، 54592.

[3]. ر. ک: (خشونت حضرت سلیمان(ع) در برابر تخلف هدهد)، 79306.

[4]. برای آگاهی بیشتر در این زمینه، ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 72- 77، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق؛ همو، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج 7، ص 103- 109، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.

[5]. جاثیه، 13.

[6]. ر. ک: (حیواناتی که وارد بهشت می‌شوند)، 35218.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آیا مستند روایی معتبری برای دعای تحویل سال «یا مقلب القلوب و الابصار ...» وجود دارد؟
    2731 درایه الحدیث
    اگرچه عبارات موجود در این دعا؛ از لحاظ محتوا قابل تأیید بوده و بر همین اساس، خواندن آن در هر وقت و زمانی می‌تواند مناجاتی با خدا به شمار آید، اما در منابع روایی اوّلیه و کتاب‌های مشهور دعا؛ مانند «مصباح المتهجد» شیخ طوسی و «اقبال ...
  • چرا در مواردی مانند حدیث «فإنّهم حجّتی علیکم» اسم از لحاظ مفرد و جمع با خبرش مطابقت ندارد؟
    4223 صرف و نحو
    در فرازی از توقیع امام مهدی(عج) در حدیث حوادث الواقعه، چنین آمده است: «فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی‏ عَلَیْکُمْ‏ وَ أَنَا حُجَّةُ اللهِ عَلَیْهِم».[1] از نظر ادبی «اِنَّ» از حروف مشبهة بالفعل، ضمیر جمع «هُم» اسم آن و «حجّتی» مضاف و مضاف‌الیه خبر برای «اِنَّ» است. با ...
  • آیا نام امام علی(ع) در سوره انشراح وجود داشته و بعدها تحریف شده است؟!
    6913 شیعه و قرآن
    در ذیل آیه ی «فإذا فرغت فأنصب وإلی ربک فارغب» در برخی تفاسیر روایی روایاتی وارد شده است که در تأویل این آیه شریفه، می فرماید: وقتی از نبوت فارغ شدی علی (ع) را به عنوان امام برای مردم نصب کن و یا در ذیل آیه اول این سوره روایاتی ...
  • چند نفر از شهدای کربلا از اصحاب رسول خدا (ص) بودند؟
    23247 برخی صحابیان
    آنچه که در میان عاشورا پژوهان متأخر و بر اثر تحقیقات آنان مشهور شده، این است که در میان یاران امام حسین (ع)، پنج نفر از اصحاب پیامبر (ص) بوده اند که در جریان نهضت عاشورا به شهادت رسیدند. این پنج نفر؛ انس بن حرث، هانی بن عروه، مسلم بن ...
  • روایتی که منزلت امام علی(ع) را به مانند منزلت سوره توحید در قران می‌داند، چیست؟
    11055 خصوصیات و مناقب
    روایات بسیاری در منابع اسلامی، در فضیلت امام علی(ع) ذکر شده است؛ یکی از این روایات چنین است: ابن عباس نقل می‌کند: رسول اکرم(ص) به حضرت على(ع) فرمود: «اى على! منزلت تو در بین مردم، منزلت "قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ" در قرآن کریم است که هر کس یک ...
  • تفسیر آیه «ما یَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلاّ لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ» چیست؟
    19332 تفسیر
    خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «ما یَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلاّ لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ»؛[1] انسان هیچ سخنى را بر زبان نمی‌آورد مگر این‌که همان دم، فرشته‌اى مراقب و آماده براى انجام مأموریت (و ضبط آن) است. «رقیب»؛ به معناى مراقب و «عتید»؛ به معناى ...
  • تعریف «هستی» در دانش کلام و فلسفه چیست؟
    4753 هستی شناسی
    «هستی» که معادل فارسی «وجود» است، از نظر فلاسفه امری روشن و بدیهی است، به گونه‌ای که تعریفی حقیقی از آن نمی‌توان ارائه کرد؛ و همه‌ی تعاریف، شرح اسم و تبدیل واژه‌‌ای به واژه‌‌ای مرادف است. استاد مطهری در این زمینه می‌گوید: «مفهوم «وجود» و «موجود» بدیهى است؛ ...
  • فیزیک و متافیزیک چیست؟ و رابطه آن دو چگونه است؟
    50597 علم غیب
    فیزیک به معنای طبیعیات است در مقابل الاهیات و ریاضیات، و متافیزیک به معنای فلسفه امروزی؛ یعنی علمی که درباره موجود "بما هو موجود" بحث می کند، و ترانس فیزیک یا ماوراء طبیعت علمی است که پیرامون خدا و موجودات ماورایی حرف می زند. اما رابطه بین فیزیک ...
  • تقسیم بندی بدیهیات از دیدگاه خواجه نصیر چگونه است؟
    7071 صناعات خمس
    خواجه نصیر طوسی از اندیشمندان کم نظیر و از نوابغ علمی جهان شمرده می‌شود. وی در علوم مختلف دارای آثار با ارزش علمی است. از جمله‌ی علومی که وی در آن سرآمد است، علم منطق است. خواجه طوس در این زمینه آثار علمی مفیدی دارد؛ از جمله شرح ...
  • متن صیغه ی محرمیت را ذکر کنید؟
    24424 خطبه ازدواج
    از نظر اسلام زن و مرد مکمل یکدیگر هستند و خداوند حکیم این دو را برای یکدیگر آفریده است زیرا مایه آرامش همدیگر هستند و نیازهای عاطفی و روحی و جنسی یکدیگر را برآورده می کنند.اسلام برای بر آورده شدن نیازهای طرفین چهار چوب ازدواج (دائم ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    917026 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    592385 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    525421 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    445823 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    425175 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    380545 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    378014 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    364159 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    334694 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    322795 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...