جستجوی پیشرفته
بازدید
2536
آخرین بروزرسانی: 1396/02/01
خلاصه پرسش
در قرآن کریم بارها به «أمر خدا» اشاره شده است. در این زمینه گفته می‌شود که «عالم خلق» و «عالم أمر» متفاوت‌اند. این تفاوت در چیست؟
پرسش
معنای اصطلاحی کلمه «أَمر» و «خَلق» چیست؟
پاسخ اجمالی
واژه «خلق»، به معنای اندازه‌‌گیری مستقیم است که هم به معنای «آفرینش از عدم» و هم به معنای «آفرینش چیزی از چیز دیگر» به کار می‌رود. همچنین گفته شده است؛ به معناى «ایجاد چیزى است بر کیفیت مخصوص و روى حکمت و تقدیر معیّن».
کلمه «امر» گاهى به معناى «چیز» و «شأن» بوده که جمع آن «امور» است، و گاهى هم به معناى «دستور دادن و وادار کردن مأمور، به انجام کار مورد نظر» می‌باشد که جمع آن «اوامر» است. و در عرف دین در معناى «ایجاد و ابداع بدون الگو» استعمال می‌شود.
 
پاسخ تفصیلی
واژه «خلق»، به معنای اندازه‌‌گیری مستقیم است که هم به معنای آفرینش از عدم و هم به معنای آفرینش چیزی از چیز دیگر به کار می‌رود.[1] همچنین گفته شده است؛ به معناى ایجاد چیزى است بر کیفیت مخصوص و روى حکمت و تقدیر معیّن.[2]
کلمه «امر» گاهى به معناى شأن بوده که جمع آن «امور» است، و گاهى هم به معناى دستور دادن و وادار کردن مأمور، به انجام کار مورد نظر می‌باشد که جمع آن اوامر است.[3]
خدای متعال در آیه 54 سوره اعراف در ارتباط با خلقت آسمان، زمین و موجودات می‌فرماید: «إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فی‏ سِتَّةِ أَیَّامٍ ... وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْر...». در این آیه واژه‌های «خلق» و «امر» در کنار هم بیان شده‌اند. در این‌که منظور از «خلق» و «امر» چیست و این دو واژه چه تفاوت‌هایی با هم دارند، مفسران نظریاتی ارائه کرده‌اند.
معناى خلق و امر
برخی از مفسران معتقدند «خلق» در لغت به معناى سنجش و اندازه‌‏گیرى چیزى است، براى این‌که چیز دیگرى از آن بسازند، و در عرف دین در معناى ایجاد و ابداع بدون الگو استعمال می‌شود.
«امر» نیز چنان‌که بیان شد گاه به معناى شأن بوده، و گاه به معناى دستور دادن.[4] و بعید نیست که در اصل هم به همین معنا باشد، و سپس به صورت اسم مصدر استعمال می‌شود و به معناى نتیجه امر و آن نظمى است که در جمیع کارهاى مأمور و مظاهر حیات او است؛ و چون این معنا منطبق با همه شئون حیاتى انسان است؛ لذا لفظ امر به معناى اسم مصدر در شأن انسان و آن چیزى که وجودش را اصلاح می‌کند، استعمال شد. و از این هم بیشتر توسعه یافته و در شأن هر چیز، چه انسان و غیر انسان استعمال شد. بنابر این، امر هر چیزى همان شأنى است که وجود آن‌را اصلاح و حرکات و سکنات و اعمال و ارادات گوناگونش را تنظیم می‌کند؛ از این‌رو اگر گفته می‌شود: «امر العبد الى مولاه»، معنایش این است که مولا حیات و زندگی عبد را تدبیر می‌کند. و معناى: «امر الانسان الى ربه» این است که تدبیر مسیر زندگى انسان به دست پروردگار او است.[5]
برخی نیز معتقدند خلق مربوط به مادیات است و امر به معنای مجردات، در نتیجه مقصود از «عالم خلق» عالم مادیات، و از «عالم امر» عالم ارواح و عقول و مجردات، است.[6]
گفتنی است که امر یا قولى است و یا فعلى، امر قولى به معناى دستور، و امر فعلى به معناى کار و چیز است. و در آیاتى؛ مانند «وَ ما أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِیدٍ»[7] ظاهرا هر دو امر، مراد است.[8]
فرق بین خلق و امر
فرق خلق و امر این است که خلق ایجاد چیزى است که در خلقت آن تقدیر و انضمام به کار رفته باشد. چه به نحو ضمیمه کردن چیزى به چیز دیگر؛ مانند اجزای نطفه به یکدیگر و یا نطفه ماده، به نطفه نر و سپس امتزاج مواد غذایى به آن و هزاران شرایط که در پیدایش و خلقت یک انسان و یا حیوان است، و چه به نحو دیگرى که از قبیل انضمام جزئى به جزء دیگر نباشد؛ مانند تقدیر ذات موجود بسیط و تعیین حد وجودى و آثار آن و روابطى که با سایر موجودات دارد. برخلاف امر که در معناى آن تقدیر جهات وجود و تنظیم آن نیست، به همین جهت است که امر تدریج بردار نیست، اما خلقت قابل تدریج است. چنان‌که قرآن کریم در باره خلقت فرمود: «خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ». و در باره امر فرمود: «وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ کَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ».[9] نیز به همین جهت است که خلقت را به غیر خود نیز نسبت داده است: «وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَةِ الطَّیْرِ بِإِذْنِی فَتَنْفُخُ فِیها».[10] اما امر به این معنا را به غیر خود نسبت نداده، بلکه آن‌را مختص به خود دانسته و آن‌را بین خود و بین هر چیزى که می‌خواهد ایجاد کند؛ مانند روح واسطه قرار داده است. از آیاتی نظیر: «یُنَزِّلُ الْمَلائِکَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ».[11] «وَ هُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ»،[12] بر می‌‏آید که خداى تعالى امر خود را سبب و یا همراه ظهور این‌گونه امور می‌داند.
با این بیان روشن شد که، اگر چه برگشت خلق و امر به یک معنا است، ولى به حسب اعتبار مختلف‌اند و به همین جهت صحیح است که هر کدام را متعلق به یک قسم از ایجاد بدانیم، چه این‌که این دو لفظ هر کدام به تنهایى، و یا با هم ذکر شده باشند؛ زیرا در جایى هم که مانند آیه مورد بحث با هم ذکر شده باشند، باز صحیح است گفته شود خلق به معناى ایجاد ذوات موجودات است، و امر به معناى تقدیر آثار و نظام جارى در آنها است، و خلق بعد از امر است؛ چون تا چیزى در مرحله نخست تقدیر نشود، خلق نمی‌شود، همان‌گونه که هیچ مخلوقى بعد از خلقت تقدیر نمی‌شود.
همچنین معلوم می‌شود که اگر این دو جهت را در اول آیه از هم جدا کرده و نخست فرموده: «خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ»، و سپس فرمود: «ثُمَّ اسْتَوى‏ عَلَى الْعَرْشِ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ»، براى این بود که فرق بین خلق و امر را برساند؛ چون خلق به معناى ایجاد ذات موجود است و امر به معناى تدبیر آنها و ایجاد نظام احسن در بین آنها است.[13]
 

.[1] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص 296. دمشق، بیروت، دارالعلم، دارالشامیه، چاپ اول، 1412ق.
[2]. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ‏3، ص 115، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، 1368ش.
[3]. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج ‏1، ص 109، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ ششم، 1371ش.
[4] همان.
[5]. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏8، ص 150، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
[6]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 14، ص 272، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، 1420ق؛ حقی بروسوی،  اسماعیل، تفسیر روح البیان، ج 3، ص 176، دارالفکر، بیروت، بی تا.
[7]. هود، 97.
[8]. قاموس قرآن، ج ‏1، ص 109.
[9]. قمر، 5. «فرمان ما جز یکى نیست آن هم مانند لمحه چشم. سوره قمر آیه».
[10]. مائده، 110. «و آن دم که به اذن من از گل به شکل مرغ مجسمه‏‌اى ساختى و در آن دمیدى».
[11]. نحل، 2. «نازل می‌کند فرشتگان حامل وحى را به امر و اراده خود».
[12]. انبیاء، 27. «و آنان به امر او کار می‌کنند».
[13]. المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏8، ص 150- 153؛ طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج ‏8، ص 188- 191، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    634257 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    466229 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    462149 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    414293 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    393113 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    390690 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    349767 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    335763 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    320602 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    309294 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...