جستجوی پیشرفته
بازدید
742
آخرین بروزرسانی: 1398/09/23
خلاصه پرسش
«خدا انسان را به صورت خود آفرید»! این حدیث از نظر سند چگونه است؟ و معنای آن چیست؟
پرسش
این جمله را که «خدا انسان را به صورت خود آفرید»، اگر معنایش آن باشد که خدا انسان را به صورت خودش و شبیه به خودش آفریده است(یعنی شبیه به خدا)، این نشانگر ثبوت «اصالت ماهیت» است! در این صورت، وجود و اختیار انسان و بهشتی و جهنمی شدن او چه معنایی خواهد داشت؟!
پاسخ اجمالی

«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَمَّا یَرْوُونَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ‏ آدَمَ‏ عَلَى‏ صُورَتِهِ‏ فَقَالَ هِیَ صُورَةٌ مُحْدَثَةٌ مَخْلُوقَةٌ وَ اصْطَفَاهَا اللَّهُ وَ اخْتَارَهَا ...». [1]

این روایت و روایات دیگری که همین معنا را می‌رسانند، در منابع و مآخذ حدیثی شیعه و اهل‌‌سنّت[2] نقل شده، و از دیدگاه سندی در نظر محدثان فریقین، حدیثی قابل پذیرش به شمار می‌آید.[3]

برخی از دانشمندان شیعی، در تبیین این حدیث، چند وجه را بدین قرار ذکر کرده‌اند:

  1. ضمیر «ها» به آدم(ع) برمی‌گردد و مقصود، خلق دفعی آدم(ع) است. به عبارت دیگر، از آن‌جا که پیدایش آدم(ع) بدون سپری کردن مراحلی است که انسان از بدو انعقاد نطفه طی می‌کند، در این حدیث آفرینش آدم(ع) به صورت دفعی و کامل مورد اشاره قرار گرفته است.[4]
  2. آفرینش انسان بر صورت خداوند، از باب تشریف است؛ یعنی همان‌طور که خدای متعال کعبه را از جهت تشریف، خانه خود خوانده، از همین جهت صورت انسان را نیز به جهت شرافت آن به خود نسبت داده است. چنان‌که مضمون پاره‌ای از روایات نیز به این وجه دلالت دارد.[5]
  3. ضمیر «ها» به فردی برمی‌گردد که در جریانی از سوی دیگری زشت شمرده شده است:

پیامبر(ص) از مردى شنید که به دیگری می‌گفت که خدا روی تو را زشت گرداند و روى هرکس که شبیه تو است! حضرتشان فرمود: چنین مکن و این سخن را مگوى که خدا آدم را بر صورت او یعنی صورت فرد مضروب(و مورد شماتت قرار گرفته) آفریده است.[6] به عبارتی تمام انسان‌ها تقریباً از یک شکل و شمایل برخوردارند.

  1. مقصود این است که انسان مثال خداوند است؛ یعنی انسان مظهر تام خداوند و مثال او در اسما و صفات است؛ و می‌دانیم که بین مِثل و مثال فرق است؛[7] مثل با ممثّل در تمام حقیقت مشترک است، ولی مثال فقط در صفات و نسبت‌ها مشترک است و خداوند مثل ندارد، ولی مثال دارد.[8]

در هر صورت چه ضمیر «صورته» در این حدیث را به خداوند برگردانیم که معنای حدیث این باشد که خداوند انسان را بر صورت خودش(خداوند) خلق کرده، یا ضمیر را به آدم یا شخص زشت شمرده شده برگردانیم، این حدیث ربطی به بحث اصالت وجود یا ماهیت ندارد، و هیچ‌کدام از این معانی، اثبات یا نفی‌کننده اصالت وجود یا ماهیت نیست؛ علاوه بر آن‌که اثبات اصالت ماهیت نیز به تنهایی ثابت‌کننده جبر یا اختیار انسان نخواهد بود.

 

 

[1]. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 134، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق؛ ابن بابویه، محمد بن على، توحید، ص 152- 153، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، 1398ق.

[2]. بخاری، محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، ج 7، ص 125، بیروت، دارالفکر، بی‌تا؛ ابن حنبل، احمد، المسند، ج 2، ص 244، بیروت، دارصادر، بی‌تا؛ مسلم بن حجّاج، صحیح مسلم، ج 8، ص 32، بیروت، دارالفکر، 1403ق.

[3]. مجله پژوهشهای قرآن و حدیث، تحقیق در متن و اسناد حدیث «انّ الله خلق آدم علی صورته» و نقد دیدگاه ابن عربی 2، پهلوان، منصور، آذرخشی، مصطفی، ص 3- 11، سال چهل و سوم، شماره 2ـ1389، پاییز و زمستان.

[4]. کراجکى، محمد بن على، کنز الفوائد، ج2، ص 167- 168، قم، دارالذخائر، چاپ اول، 1410ق.

[5]. کافی، ج 1، ص 134.

[6]. «وَ مِنْهَا مَا رَوَاهُ الزُّهْرِیُّ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ‏ مَرَّ النَّبِیُّ ص بِرَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ وَ هُوَ یَضْرِبُ وَجْهَ غُلَامٍ لَهُ وَ یَقُولُ قَبَّحَ اللَّهُ وَجْهَکَ وَ وَجْهَ مَنْ تَشْبَهُهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص بِئْسَمَا قُلْتَ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ یَعْنِی صُورَةَ الْمَضْرُوب»‏. کنز الفوائد، ج 2، ص 168 .

[7]. ر. ک: (منظور از مثل خدا در قرآن)، 6070.

[8]. «المراد منه کونه مخلوقا على مثال الرب تعالى و الفرق حاصل بین المثال و المثل و الاول لا یستلزم الثانى، فان مثل الشی‏ء هو المشارک له فى تمام الحقیقة و مثاله هو مشار که فى النسب و الاضافات، و اللّه سبحانه منزه عن المثل لا عن المثال لقوله تعالى: وَ لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلى‏ فِی السَّماواتِ‏». (روم، 27). صدر الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، شرح أصول الکافی، ج 2، ص 14، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، چاپ اول، 1383ش.

 

 

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    910578 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    578001 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    513779 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    440551 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    415344 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    377131 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    367665 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    355110 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    331262 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    319670 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...