جستجوی پیشرفته
بازدید
12679
تاریخ بروزرسانی 1390/12/15
 
کد سایت fa2511 کد بایگانی 193 نمایه شرایط فهم آیات قرآن
طبقه بندی موضوعی تفسیر
خلاصه پرسش
با توجه به این که قرآن کتابى مبین و تبیان لکل شیء است، شرایط فهم آیات آن چیست؟
پرسش
با توجه به این که قرآن کتابى مبین و تبیان لکل شیء است، شرایط فهم آیات آن چیست؟
پاسخ اجمالی

قرآن معجزه جاودان پیامبر اسلام (ص) است که از این حیث نیز خارق العاده و غیر طبیعى است و قابل مقایسه با کتب معمولى نیست؛ یعنى گر چه قرآن خود مبین و مُبَیِّن سایر امور است و در قالب الفاظ و عباراتى ساده، رسا، موزون، با فصاحت و بلاغت عالى است، اما بیانگر معارف و حقایقى است که فراتر از درک عادى و حسى و طبیعى بشر است. گر چه الفاظ و عبارات آن ساده و قابل فهم و موسیقى آن جذاب و گیراست، اما ادراک کُنه معارف آن و استخراج احکام فقهى آن ثقیل و سنگین است. پس على رغم مبین و تبیان بودن، عالم و عامل شدن به آن نیازمند فهم و ادراک است.

 

ظاهر قرآن براى همگان قابل فهم است؛ زیرا - براى آشناى به فرهنگ و زبان عرب این امر کاملاً محسوس و ملموس است که - از کلمات و عبارات غامض و پیچیده و نامأنوس عرب استفاده نکرده است و از لهجه‏ها و پیچ و خم آنها به دور است، بلکه با هر لهجه‏اى، مفهوم است و معنا دارد.

 

به علاوه از اصطلاحات و غموضات علوم نیز مبرا است، پس مراجعه به آن نیازمند تخصص در علم و فن خاصی نیست.

 

لکن کسی که به دنبال فهم ظاهر قرآن است، باید آیات مطلق و مقید، عام و خاص، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و ظاهر و باطن و ... آن را بشناسد و آن آیات را در کنار هم قرار دهد، تا مطلب کاملا روشن ‏شود و هیچ ابهام و تردیدى در معناى آیات باقى نماند.

 

از این رو است که قرآن نیازمند مفسّر و مبیّنى چون رسول اللَّه (ص) و ائمه معصومین ‏(ع) گردیده است. همین امر سبب شده تا در اثر فاصله از زمان معصوم (ع)، علمای متبحر به جمع آورى روایات تفسیرى و شرح و بسط و جمع بندى آنها در کنار آیات قرآن همّت گماردند، تا این خوان گسترده الاهی همیشه براى همگان قابل بهره بردارى و عمل بماند.

 

قرآن علاوه بر معانی ظاهری، معانى متعدد باطنی نیز دارد، ولى باید به این نکته نیز توجه داشته باشیم که پى بردن به جمیع بطون آیات جز براى پیامبر و امام معصوم ممکن نیست.

 

 بر این اساس می توان گفت که فهم قرآن دوگونه شرایط را طالب است:

 

أ:ابزار ظاهرى: مثل آشنایى به زبان عرب و ظرافت‏ها و معانى آن؛ و تاریخ اسلام و گردآورى شأن نزول‏ها و احادیث تفسیرى؛ و شناخت عام و خاص، مطبق و مقید، ناسخ و منسوخ آن.

 

ب: ابزار معنوى: خلوص و طهارت روح و بصیرت باطن که با تقواى الهى حاصل مى‏شوند؛ پس نبود موانع جهالت و غفلت از یک سو؛ و نبود خبث درون و زنگار قلب و کوردلى از سویى دگر؛ و زدودن عوامل اینها یعنى استکبار و غرور و خودمحورى، نیز شرط تحقق فهم و ادراک قرآن مى‏باشند.

پاسخ تفصیلی

یکى از ضروریات دین اسلام، خاتمیت پیامبر اکرم (ص) و جهانى و جاودانى بودن شریعت ایشان است، بالتبع قرآن کریم نیز معجزه جاویدان رسول اللَّه (ص) است که تا روز قیامت با انسان‏ها همراه است و آنها را با معارف و احکام خود، بشارت و انذار داده و حجت را بر همه تمام مى‏کند.[1]

 

از این رو پس از بعثت رسول اللَّه و نزول قرآن، راه بهانه جویى و فرار از تکلیف بر همه بسته شد و کسى نمى‏تواند ادعا کند که من هیچ راهى به هادیان الهی نداشته‏ام، پس هیچ کس بر عدم پذیرش اسلام معذور نخواهد بود.

 

این معجزه الاهى از یک سو خود را "نور"[2]، "مبین"[3]، "تبیان"[4]، "برهان" معرفى می نماید و تأکید مى‏نماید که میسور و قابل فهم و پندگیرى و تأثیرگذارى[5] است و از سوى دیگر مکرر مخاطبان خود را به تدبّر و تعمق در قرآن دعوت و ترک آن را مذمت مى‏نماید.[6] و آیات قرآن را به محکم و متشابه تقسم می کند. پس باید دید چگونه مى‏توان بین این دو دسته از آیات جمع نمود.

 

قرآن کریم "نور" است چون از جانب نور آسمان‏ها و زمین[7] نازل شده است. پس روشن و روشنگر غیر خود است، پس مبین؛ یعنى آشکار است و در مرا و منظر همگان است و تبیان؛ یعنى آشکار و ظاهرکننده غیر خود است. دقیقاً به همین جهت برهان است؛ زیرا علاوه بر روشنى و روشنگرى، هرگونه شک و شبهه را زدوده و بهانه و حجت را از دست هر بهانه‏جویی مى‏ستاند؛ زیرا به مُراجِع خود علم یقینى با براهین قاطع و بیانى رسا و قانع کننده که مطابق فطرت او است،[8] ارایه مى‏کند.

 

فهم عمومی قرآن

 

 ظاهر قرآن براى همگان قابل فهم است؛ زیرا - براى آشنایى به فرهنگ و زبان عرب این امر کاملاً محسوس و ملموس است که - از کلمات و عبارات غامض و پیچیده و نامأنوس عرب استفاده نکرده و از لهجه‏ها و پیچ و خم آنها به دور است، بلکه با هر لهجه‏اى، مفهوم است و معنا دارد.

 

به علاوه از اصطلاحات و غموضات علوم نیز مبراست، پس مراجعه به آن نیازمند تخصص در علم و فن خاصی نیست.

 

قرآن هدایتگر انسانِ عصر بعثت تا کنون و از حال تا قیامت است. به سوى قله انسانیت و نهایت سعادت او. هدایت به سوى معارف حقه و اعمال صالحه‏اى که روح او را تعالى و تکامل بخشد و از حضیضِ ذلتِ تن و دنیاى پست برهاند و به ملکوت آسمان‏ها سیر دهد. معارف و اعمال صالحه‏اى که براى انسانِ غرقِ در شهوات و امیال حیوانى و زندگى محدود دنیا، عجیب و غریب و نا مأنوس مى‏نماید. معارفى که او را به تعدیل غرایز و امیال کشانیده و به ریاضت‏هایى مناسب با روحش او را دعوت مى‏کند. امرى که لازمه آن دست کشیدن از بسیارى از تعصبات کور و ترک افراط در شهوت رانى‏هاست.

 

اما این امر دقیقاً همان تلاشى است که عنوان "جهاد اکبر" به خود گرفته و کثیرى از انسان‏ها را به شکست در مصاف هوى و هوس کشانیده و این سبب رویگردانى آنها از نور و تبیان شده است!

فهم خاص از قرآن

اگر چه قرآن از اصطلاحات پیچیده علمى و کلامى عرب مبراست، همین امر آن را جاودانه و قابل فهم براى همگان در تمامى اعصار و امصار کرده است. اما محتوایى فرا حسى و فرا طبیعى دارد و این محتوا را در قالب لفظى که براى محسوسات جعل شده‏اند، به انحای مختلف مانند؛ تمثیل، قطعات تاریخ، محاوره و جدال احسن یا موعظه و پند و اندرز، انذار و تبشیر و یا برهان و محاجّه علمى و به صورت پراکنده در کل آیاتش بیان نموده است.

 

به تعبیر دیگر، قرآن به زبان عربی، به طور جامع و کامل برای هدایت انسان ها نازل شده است. برای دستیابی به این هدف چاره ای از شمول قرآن نسبت به آیات عام و خاص، مطلق و مقید، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و ظاهر و باطن ...نیست؛ مثلا براى محکم کردن نیروى ایمان و پیمودن راه هدایت و بشارت، گاهى چاره‏اى جز برنامه‏هاى کوتاه مدت و موقت که بعدا جاى خود را به برنامه نهایى و ثابت مى‏دهد نیست.

 

بر این اساس؛ برای فهم قرآن، علاوه بر آشنایى به زبان عرب (لغت، صرف، نحو، معانی و بیان و ظرافت‏ها و معانى آن)، تاریخ اسلام و گردآورى شأن نزول‏ها و احادیث تفسیرى و شناخت عام و خاص، مطلق و مقید، ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و ... نیز لازم است.

 

بنابراین، برای فهم قرآن باید آیات مطلق و مقید، عام و خاص، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و ظاهر و باطن[9] ... را نیز شناخت و آن آیات را در کنار هم قرار داد تا مطلب کاملا روشن ‏شود و هیچ ابهام و تردیدى در معناى آیات باقى نماند.

 

از این رو است که قرآن نیازمند مفسّر و مبیّنى چون رسول اللَّه (ص) و ائمه معصومین ‏(ع) گردیده است. همین امر سبب شده تا در اثر فاصله از زمان معصوم (ع)، علمای متبحر به جمع آورى روایات تفسیرى و شرح و بسط و جمع بندى آنها در کنار آیات قرآن همّت گماردند، تا این خوان گسترده الاهی همیشه براى همگان قابل بهره بردارى و عمل بماند.

 

مفسّران و مبیّنان اولیه قرآن، خود آیات قرآن[10] و بعد - به تصریح آیات قرآن - نبى اکرم (ص) و به تبع ایشان ائمه ‏(ع) هستند.

 

امام على (ع) مى‏فرماید: "این کتاب خداست که به واسطه آن بصیرت مى‏یابید، به زبان مى‏آیید و شنوا مى‏گردید. بعضى از آن بعضى دیگر را معنا مى‏کند و گویا مى‏نماید و برخى از آن بر برخى دیگر شهادت مى‏دهند".[11] سیره خود ائمه ‏(ع) نیز چنین بود که با کنار هم چیدن آیات، حکمى را استفاده کرده و براى مخاطبان خود توضیح مى‏دادند.[12]

 

از سوى دیگر، قرآن مى‏فرماید: "به جایگاه‏هاى نجوم قسم نمى‏خورم که این اگر بدانید قسمى بزرگ است که همانا این قرآنى کریم است در کتابى پنهان که آن را جز مطهران مس نمى‏کنند؛ زیرا این از جانب پروردگار جهانیان نازل شده را از شما بردار و شما را پاک نماید، پاک کردنى".[13]

 

پس آنان که مطهرند و بر علم قرآن احاطه کامل دارند کسانى جز اهل بیت عصمت و طهارت (ع) نیستند.

 

قرآن در مواضعى دیگر نیز پیامبر (ص) را مبیّن آیات معرفى نموده و مردم را به اطاعت و انقیاد از ایشان، امر نموده است.[14]

 

آیات محکم و متشابه

 

قرآن مى‏فرماید: "او کسى است که این کتاب را بر تو نازل کرد که بخشى از آن آیات محکم (صریح و روشن) است که اساس و شالوده این کتاب است، (و آیات پیچیده دیگر را تفسیر مى‏کند) و بخشى از آن متشابه است".[15]

 

آیاتى که به خاطر بالا بودن سطح مطلب یا جهات دیگر، در آغاز پیچیده به نظر مى‏رسد، این آیات متشابه محکى است براى آزمایش افراد که عالمان راستین و فتنه‏گران لجوج را از هم جدا مى‏سازد. لذا به دنبال آن مى‏فرماید: "اما کسانى که در قلوبشان انحراف است پیروى از متشابهات مى‏کنند، تا فتنه‏انگیزى کنند و تفسیر (نادرستى بر طبق امیال خود) براى آن مى‏طلبند (تا مردم را گمراه سازند) در حالى که تفسیر آن را جز خدا و راسخان در علم نمى‏دانند".[16]

 

سپس مى‏افزاید: "آنها هستند که بر اثر درک صحیح معناى محکمات و متشابهات مى‏گویند ما به همه آنها ایمان آورده‏ایم (چرا که) همه از سوى پروردگار ما است".[17] (آرى) جز صاحبان فکر و خردمندان متذکر نمى‏شوند".[18]                      

 

توضیح این که، آیات قرآن بر دو دسته هستند مفهوم قسمتى از آیات آن چنان روشن است که جاى هیچ گونه انکار و توجیه و سوء استفاده در آن نیست، و آنها را " محکمات" گویند و قسمتى به خاطر بالا بودن سطح مطلب یا گفت و گو در باره عوالمى که از دسترس ما بیرون است؛ مانند عالم غیب، و جهان رستاخیز و صفات خدا، چنان هستند که معناى نهایى و اسرار و کنه حقیقت آنها نیاز به سرمایه خاص علمى دارد که آنها را متشابهات گویند.

 

همه آیات اعم از محکم و متشابه در پرتو علم و دانش راسخان در علم قابل فهم اند.

 

نکته دیگرى که در ذکر متشابه در قرآن وجود دارد و اخبار اهل بیت (ع) آن را تایید مى‏کند، این است که وجود این گونه آیات در قرآن، نیاز شدید مردم را به پیشوایان الاهى و پیامبر (ص) و اوصیاى او روشن مى‏سازد و سبب مى‏شود که مردم به حکم نیاز علمى به سراغ آنها بروند و رهبرى آنها را عملا به رسمیت بشناسند و از علوم دیگر و راهنمایی هاى مختلف آنان نیز استفاده کنند. این درست به آن مى‏ماند که در پاره‏اى از کتب درسى، شرح بعضى از مسائل به عهده معلم و استاد گذارده مى‏شود، تا شاگردان، رابطه خود را با استاد قطع نکنند و بر اثر این نیاز، در همه چیز از افکار او الهام بگیرند. در واقع قرآن، مصداق وصیت معروف پیامبر (ص) است که فرمود: "دو چیز گرانمایه را در میان شما به یادگار مى‏گذارم: کتاب خدا و خاندانم و این دو هرگز از هم جدا نمى‏شوند تا در قیامت در کنار کوثر به من برسند".[19]

 

"راسخون در علم" چه کسانى هستند؟

 

در قرآن مجید در دو مورد، این تعبیر به کار رفته است. یکى در آل عمران آیه 7 و دیگرى در سوره نساء آیه 162 آن جا که مى‏فرماید:

 

 "دانشمندان و راسخان در علم از اهل کتاب، به آنچه بر تو نازل شده و آنچه پیش از تو نازل گردیده است ایمان مى‏آورند".[20]

 

همان طور که از معناى لغوى این کلمه استفاده مى‏شود، منظور از آن، کسانى هستند که در علم و دانش، ثابت قدم و صاحب‏نظرند.

 

البته مفهوم این کلمه یک مفهوم وسیع است که همه دانشمندان و متفکران را در بر مى‏گیرد، ولى در میان آنها افراد ممتازى هستند که درخشندگى خاصى دارند و طبعا در درجه اوّل، در میان مصادیق این کلمه قرار گرفته‏اند و هنگامى که این تعبیر ذکر مى‏شود، قبل از همه نظرها متوجه آنان مى‏شود.

 

اگر مشاهده مى‏کنیم در روایات متعددى "راسخون فى العلم" به پیامبر گرامى اسلام (ص) و ائمه هدى (ع) تفسیر شده، روى همین نظر است که می گوییم آیات و کلمات قرآن مفاهیم وسیعى دارد که در میان مصادیق آن افراد نمونه و فوق العاده‏اى دیده مى‏شود که گاهى در تفسیر آنها تنها از آنان نام مى‏برند.

 

در اصول کافى از امام باقر یا امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: "پیامبر خدا بزرگ‏ترین راسخان در علم بود و تمام آنچه را خداوند بر او نازل کرده بود از تاویل و تنزیل قرآن مى‏دانست، خداوند هرگز چیزى بر او نازل نکرد که تاویل آن را به او تعلیم نکند و او و اوصیاى وى همه اینها را مى‏دانستند".[21]

 

روایات فراوان دیگرى در کتاب اصول کافى و سایر کتب حدیث در این زمینه آمده است که نویسندگان تفسیر "نور الثقلین" و تفسیر "برهان" در ذیل این آیه آنها را جمع‏آورى نموده‏اند و همان طور که اشاره شد تفسیر "راسخون فى العلم" به پیامبر (ص) و ائمه هدى (ع) منافاتى با وسعت مفهوم این تعبیر ندارد، لذا از ابن عباس نقل شده که مى‏گفت: من هم از راسخان در علم هستم.

 

هر کس به اندازه وسعت دانشش از اسرار و تاویل آیات قرآن، آگاه مى‏گردد و آنان که علمشان از علم بى‏پایان پروردگار سرچشمه مى‏گیرد، طبعا به همه اسرار و تاویل قرآن آشنا هستند، در حالى که دیگران تنها قسمتى از این اسرار را مى‏دانند. از این جهت است که خود پیامبر صلى الله علیه وآله نیز تا روز قیامت "عترت" و "قرآن" را "عدل" یکدیگر قرار دادند که هیچیک از هم جدا نمى‏شوند و تمسک به یکى، ما را از تمسک به دیگرى بى نیاز نمى‏کند.[22] پس ما علاوه بر مراجعه و فهم قرآن، نیازمند مراجعه و فهم سنت نیز مى‏باشیم.

 

از این رو باید دید لوازم و وسایل مورد نیاز در این راستا و بر عکس موانع این راه کدامند. بر اساس آنچه گفته شد در یک جمع بندی می توان گفت که مراجعه به قرآن و روایات به دو گونه ابزار و توشه نیازمند است:

 

أ: صفاى روح و طهارت باطن و داشتن روحیه حقیقت جویى و حقیقت‏طلبى، تا بتوان با تطهیر نسبى به مطهران رسید و آنها را مس نمود؛ زیرا تنها خاشعان‏اند که با آیات قرآن متذکر مى‏شوند.[23]

 

در مقابل باید روحیه استکبار و ستیزه جویى و غرور و خودمحورى و تعصبات کور را کنار نهاد و متواضعانه و با خوف و خشیت، در مقابل منبع وحى و مفسّر اصیل آن زانو زد. زیرا ستیزه جویى و استکبار همانگونه که انسان را از خدا محجوب مى‏کند،[24] دل را میرانده[25] و از فهم قرآن نیز مانع مى‏شود و چشم بصیرت را سلب مى‏نماید.[26]

ب: لوازم ظاهرى مراجعه به قرآن و فهم آن:

1. آشنایى به زبان عربى و صحیح خوانى آن، و نیز آشنایى با ترجمه مفردات و ترکیبات آن از طریق تحصیل ادبیات عرب (صرف، نحو، معانى، بیان، بدیع و لغت).

 

2. آشنایى با تاریخ اسلام و شأن نزول‏ها و نیز آشنایى با علوم قرآن مثل آیات عام و خاص، مطلق و مقید، ناسخ و منسوخ، آیات مکى و مدنى و... .

 

3. استعاذه به خداوند از شر شیطان و وساوس آن و نیز دسایس نفس اماره.[27]

 

4. شروع با نام خدا و استمداد از رحمت واسعه او و رحمانیت خاصه آن ذات اقدس.

 

5. چینش آیات مربوط به یک موضوع کنار هم و نیز مراجعه به روایات تفسیرى مرتبط با آن آیات. زیرا قرآن داراى تأویل و بطونى است که جز معصومین‏علیهم السلام از آن آگاه نیستند و بعضى از آیاتش بعضى دیگر را تفسیر مى‏کنند.[28]

 

6. کنار نهادن عقاید شخصى و آراء قبلى، براى یافتن مراد خود قرآن، در پرتو قرآن و سنت قطعى، تا این که به تحمیل بر قرآن و تفسیر به رأى کشیده نشود. پس اگر نظر قرآن را خلاف عقیده خلاف واقع سابق خود یافت، به قرآن روى آورده و دست از رأى خود بکشد، مبادا آیات را بر طبق آراء خود و فرقه خود توجیه کند! که در این صورت پیرو هوى و هوس خویش است نه پیرو قرآن!

 

7. فراحسى و فراطبیعى به معارف قرآن بنگرد، تا دچار تجسیم و تشبیه نشود؛ پس باید متشابهات قرآن در پرتو محکمات آن و روایات قطعیه تفسیر شوند و از آراء باطله اجتناب نمود.

 

8. اطلاع از شبهات و نیازهاى زمان و مکان از یک سو و پیشرفت‏هاى علوم و توجه به تحقق برخى وعده‏هاى قرآن از سوى دیگر، تا بتوان پاسخگوى نیاز نسل نو بر طبق خود قرآن کریم گردید، بدون اینکه نظرى به قرآن تحمیل شود. زیرا به فرموده امام صادق علیه السلام: "خداوند تعالى آن را براى زمانى نه ازمان دگر و براى گروهى نه دیگران قرار نداده، بلکه این قرآن در هر زمانى تازه است و براى هر گروهى تازگى و جذبه دارد."[29]

 

اما باید مراقب بود تا رأیى به قرآن تحمیل نشود، چراکه پیامبر صلى الله علیه وآله فرمودند: "قرآن را فراگیرید و آن را قرائت کنید، بدانید که قرآن شما را بلند آوازه مى‏نماید و وسیله‏اى براى یاد خدا است. قرآن براى شما هم ذخیره (توشه) است و هم وزر (بار گران). پس از قرآن تبعیت کنید و آن را تابع خود قرار ندهید، زیرا اگر کسى تابع قرآن شد، قرآن او را به سوى بهشت مى‏فرستد، اما اگر کسى قرآن را تابع خود قرار داد، قرآن از پشت او مى‏رود تا او را به جهنم افکند!"[30]

 

9. قصد او از قرائت و تحصیل معارف و احکام قرآن، صِرف بهره‏گیرى از ثواب قرائت یا استفاده از آن در سخنرانى‏ها و مقالات و مسابقات و... بالاخره کسب مال و شهرت و مقام نباشد؛ بلکه قرآن را به جاى آنکه سرمایه دنیا کند، سرمایه آخرت خود سازد، یعنى به قصد کسب بصیرت و معرفت از معارف آن و قصد عمل به احکام آن به قرآن مراجعه کند و به معارف آن پایبند شود و به احکام آن عمل کند، مبادا با این مراجعه حجت بر او تمام شود و به عذاب عالمان بى عمل گرفتار آید، چنانچه بدون مراجعه، به عذاب جاهلان مقصّر گرفتار مى‏شد!

 

10. با رسیدن به آیات رحمت و وعده بهشت و نصرت خدا، امیدوار گردد و نفس را به طاعت و ترک معصیت ترغیب کند و با رسیدن به آیات قهر و وعید جهنم و توصیفات درکات آن، نفس را از ترک طاعت و انجام معصیت بترساند، تا زنگار دل بریزد و دلش مصفا گشته و بیش از پیش از انوار قدسى قرآن مستقیض گردد و بیش از پیش به سعادت خود نزدیک شود.

 

11. با رسیدن به آیات توصیفگر مؤمنان و متقیان و صالحان و... و نیز آیات توصیفگر کفار و مشرکان و معاندان و منافقان و... خود را به قرآن عرضه کند و با قرآن محاسبه نفس کشد، قبل از این که در قیامت به حسابش برسند، پس نفس را از آلایش کفر و شرک و نفاق و لجاجت، پیرایش و به فضایل مؤمنان و متقیان و صالحان آرایش دهد تا خداگونه شود و لایق خطاب "خلافت الهى" از راه بندگى؛ زیرا: "وماخلقت الجن والانس إلا لیعبدون" باشد که در سایه الطاف رحمانیه خداوند و کرامت‏هاى کریمانه قرآن و احسان‏هاى فیاض معصومین‏علیهم السلام خصوصاً نبى مکرم اسلام صلى الله علیه وآله انسان شویم از راه علم و عمل به قرآن و عترت.

منابع و مآخذ:

1. جوادى آملى، عبداللَّه، تفسیر تسنیم، ج 1، چاپ 2. اسراء، قم، ص 254 - 15.

2. جوادى آملى، عبداللَّه، قرآن در قرآن، ج 1، اسراء، چاپ 1378، چ 2، قم، ص 458 - 353.

3. مطهرى، مرتضى، خاتمیت، صدرا، چاپ 1378، چ 12، تهران، ص 186 - 147.

4. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 2، ذیل آیه 7 سوره آل عمران و آیه 162 نساء.

 



[1]. مدثر، 31 و 36؛ قلم، 52؛ سبأ، 28؛ فرقان، 1.

[2]. مائده، 15؛ نساء، 174؛ تغابن، 8؛ یس، 69.

[3]. همان.

[4]. همان.

[5]. قمر، 17 و 22 و 32 و 40؛ مریم، 97؛ دخان، 58.

[6]. محمد، 24؛ ص، 29؛ مؤمنون، 68.

[7]. نور، 35.

[8]. روم، 30.

[9]. این نکته را نیز باید توجه داشته باشیم که پى بردن به بطون آیات جز براى پیامبر(ص) و امام معصوم (ع) ممکن نیست و هیچ کس حق ندارد چیزى به عنوان باطن آیه از پیش خود مطرح کند، آنچه ما مى‏فهمیم مربوط به ظواهر آیات است و آنچه مربوط به بطون آیات است، فقط باید از معصوم(ع) بشنویم.

[10]. آل عمران، 7.

[11]. نهج البلاغه، خ 133، بند 7.

[12]. ر.ک: تفسیر تسنیم، ج 1، ص 73 - 69.

[13]. واقعه، 75- 79.

[14]. حشر، 7؛ نساء، 59.

[15]. "ُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ"، نساء، 171.

[16]. "فَأَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِیلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ"، آل عمران، 7.

[17]. "یَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا"، آل عمران، 7.

[18]. "وَ ما یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ"، آل عمران، 7.

[19] "انى تارک فیکم الثقلین کتاب اللَّه و اهل بیتى و انهما لن یفترقا حتى یردا على الحوض"، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج ‏2، ص 100.

[20]. "لکِنِ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَ الْمُؤْمِنُونَ یُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ".

[21]. کلینی، اصول کافى، جلد 1 صفحه 213.

[22]. حدیث معروف ثقلین، بحارالانوار، ج 33، ص 108. نک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 2، ذیل آیه 7 سوره آل عمران و آیه 162 نساء.

[23]. بقره، 282؛ انفال، 29.

[24]. مطففین، 15.

[25]. روم، 53 - 52؛ نمل، 81 - 80.

[26]. فصلت، 5؛ اسراء، 45.

[27]. نحل، 98.

[28]. بحارالانوار، ج 89، ص 84 و 91.

[29]. بحارالانوار، ج 89، ص 15، تفسیر تسنیم، ج 1، ص 234.

[30]. جامع احادیث الشیعه، ج 15، ص 9، نقل از: تسنیم، ج 1، ص 243.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    842228 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    512842 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    388111 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    382565 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    354489 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    307810 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    296354 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    294024 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    289981 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    274200 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7882  نفر