جستجوی پیشرفته
بازدید
117
تاریخ بروزرسانی 1397/07/15
 
کد سایت fa89832 کد بایگانی 106672 نمایه انحصار حقیقت در وجود
طبقه بندی موضوعی کلیات
خلاصه پرسش
آیا از نظر فلسفه چیزی ماورای وجود، حقیقتی ندارد؟
پرسش
«ما در فلسفه چیزی ماورای وجود نداریم». آیا این سخن درست است؟ اگر درست نیست چرا درست نیست؟
پاسخ اجمالی
برای روشن شدن موضوع مطرح شده در پرسش، شایسته است ابتدا به مطلبی اشاره نماییم، و آن این است که گاهی یک لفظ به صورت مشترک لفظی در میان اهل یک علم به کار می‌رود و هر یک با توجه به برداشتی که از آن لفظ دارند، نظر دیگران را مردود می‌شمارند (که در این حالت گفته می‌شود نزاع لفظی است). لفظ «وجود» به نوعی مشترک لفظی میان اهل عرفان، فلسفه و کلام است و همین امر سبب شده است اختلاف نظر در حیطه معنایی واژه «وجود» محقق گردد. برای تبیین مطلب ابتدا نگاهی به اصطلاحات «وجود» می‌اندازیم و سپس به پاسخ پرسش خواهیم پرداخت.
1. برخی از عارفان، «وجود» را به معنای «ظهور و تجلی» می‌دانند و به همین جهت نیز تمامی صفات از جمله «وجود» را از ذات الهی در مرتبه «غیب الغیوب» که هیچ‌گونه ظهور و بروزی ندارد، سلب می‌نمایند. البته سلب وجود از این مرتبه به معنای عدم تعیّن خاصّ و مغایر با سایر صفات برای «وجود» است؛ اما این حقیقت به صورت اندماجی و غیر مغایر با سایر تعینات، برای ذات ثابت است.[1]
2. برخی از اهل عرفان نیز «وجود» را به معنای «حقیقت مستقل بالذات» دانسته و از این‌روی، ممکنات را «احکام و احوال» می‌نامند و «وجود» را متشخص در ذات الهی می‌نمایند.[2] همین امر نیز سبب شده است ناآشنایان به اصطلاحات ایشان، تصور نمایند که فقط باری تعالی وجود داشته و همه چیز غیر او موهوم و خیالی و معدوم‌اند.
3. عدّه‌ای از متکلمان «وجود» را به معنای «فعلیت خارجی» دانسته؛ لذا برخی از حقایق را که دارای تحقق و تحصل‌اند، اما در خارج اثری از آنها یافت نمی‌گردد را بین وجود و عدم معرفی نموده و به این مربته، «حال» گویند.[3] اصطلاحی که نزد ایشان مترادف با «وجود» فلسفی است، «ثبوت» می‌باشد. اما نزد فلاسفه، «وجود» به معنای ثبوت و تحقق بوده و در مقابل عدم و سلب قرار دارد و حدّ فاصلی برای این دو تصور نمی‌شود.
با روشن شدن اصطلاحات مختلف «وجود» دانسته می‌شود که اثبات یا نفی حقایقی ورای وجود، وابسته به معنایی است که از «وجود» مدّ نظر قرار می‌گیرد. به همین جهت نیز در بدو امر باید گفت؛ میان فلاسفه در پاسخ به این پرسش اختلاف نظر وجود دارد، اما با دقت نظر می‌توان اذعان داشت اختلاف ایشان صرفاً نزاعی لفظی بوده و به لحاظ محتوایی اختلاف چندانی با یکدیگر ندارند.
توضیح آن‌که برخی از فیلسوفان اسلامی قائل شده‌اند که ماهیات (برای ممکنات) در خارج اصیل بوده و ماهیت را در خارج یا ورای وجود، دارای تحقق و ثبوت می‌دانند. در نظر ایشان «وجود» فقط در «واجب الوجود» اصیل است اما در ممکنات، این «ماهیت» آنها است که صاحب اثر بوده و «وجودشان» به تبع ماهیت آنها دارای اثر و اصیل می‌شود. برخی از اندیشمندان غربی نیز قائل به «عَرَض» بودن «وجود» برای «ماهیت» هستند و این نظریه را به ابن سینا منسوب می‌دانند و به این عبارت وی استناد می‌نمایند که «انّ الوجود عارض فی هذه الماهیات».[4] در نظر ایشان نیز «ماهیت» حقیقتی ورای وجود بوده که نه تنها معدوم نیست، بلکه اصل در اشیاء به شمار می‌رود.[5]
اما سایر حکمای اسلامی «وجود» را مرادف با «ثبوت» و «تحقق» و «تحصل» و... دانسته و معتقدند که «وجود» و «عدم» نقیضین به شمار می‌روند. علت این‌که نزاع ایشان با گروه‌های پیشین را «لفظی» اعلام نمودیم این است که بیشتر فیلسوفان، متکلمان و عارفان اسلامی، ارتفاع نقیضین را محال می‌شمرند و بین «نفی و اثبات» حالت سومی را ادعا نمی‌نمایند؛ اما در خصوص واژه «وجود» از آن‌جا که معنایی خاص (نظیر «ظهور» یا «فعلیت خارجی» و...) را لحاظ می‌نمایند، می‌گویند که ورای «وجود» نیز اموری متحقق و متحصل‌اند و معدوم به شمار نمی‌روند.
بنابر این، طبق نظر بیشتر فلاسفه چیزی ورای «وجود» به معنای «ثبوت» و «تحقق»، وجود نداشته و هر آنچه تصور شود یا موجود است یا معدوم. البته گروهی از فلاسفه غربی منکر استحاله اجتماع نقیضین و نیز ارتفاع نقیضین بوده و هر حالتی را ممکن می‌شمارند.[6] بر اساس این دیدگاه باید گفت؛ حتی به معنای اخیر نیز ورای «وجود» اموری متحصل قابل فرض‌اند، کما این‌که در خصوص «ثبوت» و «تحقق» و «تحصل» و ... نیز همین امر صادق است؛ در نظر آنان اصولاً هیچ‌گاه نمی‌توان دو واژه را یافت که چیزی خارج از آنها وجود نداشته باشد.
 
 

[1]. یزدان پناه، سید یدالله، مبانی و اصول عرفان نظری، ص 321-325، قم، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، چاپ پنجم، 1393ش.
[2]. قیصری، داوود، شرح فصوص الحکم، تحقیق آشتیانی، سید جلال الدین، ص1031، تهران، علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1375ش.
[3]. طباطبائی، محمد حسین، نهایة الحکمه، ص16، قم، موسسه نشر اسلامی، دوازدهم، بی‌تا.
[4]. ابن سینا، الشفاء (المنطق)، تحقیق، زاید، سعید، ص95، قم، مکتبة آیة الله المرعشی، 1404ق.
[5]. ژیلسون، اتین، هستی در اندیشه فیلسوفان، ترجمه، طالب زاده، حمید، ص162، تهران، حکمت، چاپ سوم، 1389ش.
[6]. همان.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    837550 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    510401 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    382915 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    379922 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    353009 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    304562 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    295419 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    292125 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    288666 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    270346 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7138  نفر