جستجوی پیشرفته
بازدید
14136
آخرین بروزرسانی: 1391/08/21
خلاصه پرسش
عالم و فاضل به چه کسی می گویند و فرقشان چیست؟
پرسش
عالم و فاضل به چه کسی می گویند و فرق این دو چیست؟
پاسخ اجمالی

علم و دانش مخالف جهل و نادانی است و کسی که دارای علم و دانش باشد به او عالم گفته می شود، اما فضل دلالت بر زیادی در چیزی می کند و مخالف نقص است و کسی که نسبت به دیگران یک نوع فضلیت و برتری داشته باشد به او فاضل می گویند؛ از این رو می توان گفت: هر علمی فضل است، اما هر فضلی علم نیست. به تعبیر فنی، بینشان عموم و خصوص مطلق است؛ لذا می توان گفت هر عالمی فاضل است، اما هر فاضلی عالم نیست.

پاسخ تفصیلی

علم و دانش مخالف جهل و نادانی است[1] و کسی که دارای علم و دانش باشد به او عالم گفته می شود، اما فضل دلالت بر زیادی در چیزی می کند[2] و مخالف نقص است.[3] به تعبیر دقیق تر عِلْم ادراک حقیقت چیزى است و بر دو گونه است:

 

1. ادراک ذات شیء

 

2. حکم کردن بر وجود چیزى با وجود چیز دیگر که برایش ثابت و موجود است یا نفى چیزى که از او دور و منفى است.[4]

 

در روایت  وارد شده است؛ خواب عالم (یعنى کسى که معرفت به نفس و معرفت به خالق دارد) عبادت است.

 

بنابراین کسی که دارای چنین خصوصیت و ویژگی باشد و صاحب علم و دانش باشد به او عالم گفته می شود.

 

فضل در آیات قرآن به دو معنا به کار رفته است:

 

1. برترى؛ 2. عطیّه، احسان و رحمت

 

اوّلى (برتری) ممکن است معنوى باشد؛ مانند: "فَما کانَ لَکُمْ عَلَیْنا مِنْ فَضْلٍ ..."؛[5] شما را بر ما برترى و فضیلتى نبود. "وَ لَقَدْ آتَیْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا"؛[6] و ما به داوود از سوى خود فضیلتى بزرگ بخشیدیم‏. و ممکن است مادّى باشد؛ مثل "وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَکُمْ عَلى‏ بَعْضٍ فِی الرِّزْقِ"؛[7] خداوند بعضى از شما را بر بعضى دیگر از نظر روزى برترى داد.

 

امّا دوّمى؛ مثل "وَ لکِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِینَ"؛[8] ولی خدا صاحب احسان و رحمت است بر مردمان.

 

راغب می گوید: هر عطیّه‏اى را که بر معطى لازم نباشد فضل می گویند؛ یعنى احسان و رحمت و عطائی که خدا بر بندگان می کند بر خداوند لازم نیست، بلکه از روى لطف و کرم است؛ لذا به آن فضل می گوییم که زیادت است و گرنه بندگان حقى در نزد خدا ندارند.[9] لذا کسی که نسبت به دیگران یک فضل و برتری داشته باشد به او فاضل می گویند.

 

در روایت از پیامبر اسلام (ص) از هر دو واژه استفاده شده است: قال رسول الله: یَا عَلِیُّ نَوْمُ الْعَالِمِ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ الْعَابِدِ یَا عَلِیُّ رَکْعَتَیْنِ یُصَلِّیهِمَا الْعَالِمُ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ رَکْعَةٍ یُصَلِّیهَا الْعَابِد؛[10] پیامبر (ص) فرمود: یا علی خواب عالم از عبادت عابد برتر است، یا علی دو رکعت نمازی که عالم می خواند از هزار رکعتی که عابد می خواند برتر است.

 

نتیجه: با توجه به مطالب بالا می توان گفت: هر علمی فضل است، اما هر فضلی علم نیست، و به تعبیر فنی، بینشان عموم و خصوص مطلق است؛ از این رو می توان گفت هر عالمی فاضل است، اما این طور نیست که هر فاضلی عالم هم باشد. البته ناگفته نماند که اکنون در بیشتر موارد تعبیر "فاضل" منحصرا در افرادی که فضلشان در علمشان است به کار می رود.



[1]. فراهیدى، خلیل بن احمد، العین، ج ‏2، ص 152، انتشارات هجرت‏، چاپ دوم‏، قم، 1410 ق‏.

[2]. مصطفوى، حسن‏، التحقیق، ج ‏9، ص 105، بنگاه ترجمه و نشر کتاب‏، تهران‏، 1360 ش‏.

[3]. ابن منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب، ج ‏11، ص 524، دار صادر، چاپ سوم، بیروت، 1414 ق‏.

[4]. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، المفردات، تحقیق: داودى، صفوان عدنان، ص 580، دارالعلم الدار الشامیة، چاپ اول، دمشق بیروت، 1412 ق.‏‏

[5]. اعراف، 39.

[6]. سباء، 10.

[7]. نحل، 71.

[8]. بقره، 251.

[9]. قرشى، سید على اکبر، قاموس، ج ‏5، ص 183 – 185، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، تهران، 1371 ش‏.

[10]. شیخ صدوق، من ‏لا یحضره‏ الفقیه، ج 4، ص 367، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1413 هـ ق.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926589 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617652 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548872 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452599 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440494 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388506 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385379 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    377085 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338755 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327281 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...