جستجوی پیشرفته
بازدید
10673
آخرین بروزرسانی: 1398/03/26
خلاصه پرسش
چگونه در کنار واجب الوجود که بسیط است و ترکیبى در ذات او نیست، می‌توان ممکن الوجود را فرض نمود؟
پرسش
اگر می‌پذیریم که واجب الوجود بسیط است و ترکیبى در ذات او نیست و در کنار او هیچ موجود دیگرى را نمی‌توان فرض کرد، چطور در کنار او می‌توان ممکن الوجود را تصور نمود؟
پاسخ اجمالی
در سلسله طولى نظام وجود، در عین حال که همه حقایق وجودى موجودند، اما داراى مراتب و طبقات مختلف‌اند که این مراتب، هم اشتراکشان در وجود است و هم اختلافشان. عالی‏ترین مرتبه در این سلسله، از آنِ حضرت حق است که صرف وجود است و هیچ حَدّى براى هویتش نیست؛ لذا هیچ‌گونه ترکیبى در ذات اقدس او راه ندارد و بقیه موجودات به عنوان معلول، آیت، مظهر، سایه و مخلوق آن ذات اقدس مطرح می‌گردند و چون وجودى محدود و ضعیف اند؛ از این‌رو جنبه‌هاى عدمى و فقدان کمال در ذات آنها راه یافته، آنان را مرکب می‌سازد، ولى واجب الوجود به دلیل بساطت و عدم تناهى، وجودش هیچ‌گونه شریکى ندارد، ممکنات در طول وجود حضرتش و معلول وى و عین ربط به ساحت اقدس بارى تعالى می‌باشند، نظیر وابستگى سایه به شاخص.
نتیجه این‌که واجب الوجود بسیط محض است و ممکن الوجود مرکب و محدود، و موجود محدود و مرکب، یاراى قرار گرفتن در کنار موجود واجب را ندارد، بلکه در طول او است و جلوه و شأنى از او. بساطت حضرتش به دلیل شدت وجود است و ترکیب ممکنات به جهت محدودیت وجود.
پاسخ تفصیلی
پیروان حکمت متعالیه که معتقد به وحدت تشکیکى وجودند، در ابتدا کثرت‌هاى موجود در عالم را به دو دسته تقسیم کرده، و معتقدند یک قسم از این کثرات، کثرات متباینه و قسم دیگر کثراتى هستند که به وحدت باز می‌گردند. جریان وجود در این مورد جریان عدد است. همان‌گونه که در عدد، دو نوع کثرت وجود دارد: یک نوع کثرت که از ناحیه معدود است؛ مانند ده کتاب و ده قلم، و دیگرى کثرتى که از ناحیه عدد است و به وحدت باز می‌گردد؛ مانند کثرتى که در ده، بیست، سى و چهل و... است؛ زیرا ما به الاشتراک و ما به الامتیاز این ارقام در نفس عدد است و بی‌گانه در خلال ارقام متعدد راه ندارد، تا کثرت آنها به وحدت و اصل عدد بر نگردد. در وجود نیز دو نوع کثرت است. یک کثرت موضوعى است که از ناحیه ماهیت بوده؛ لذا فاقد وحدت است؛ مانند کثرتى که میان زمین موجود، با آسمان موجود، وجود دارد. دیگر کثرتى است که از ناحیه خود وجود بوده و به وحدت باز می‌گردد؛ مانند کثرتى که در علیّت و معلولیت، در حدوث و قدم و در تجرّد و مادیّت وجود دارد.
از دیدگاه حکمت متعالیه، همان‌گونه که عدد از آن جهت که عدد است کمّ منفصل بوده و قابل تقسیم است و از آن جهت که در مراتب خاص ظاهر می‌شود، یا متناهى است و یا غیر متناهى، یا زوج است و یا فرد، وجود نیز از آن جهت که وجود است داراى احکامى است؛ مانند بساطت، اصالت و مساوقت با شیئیت، اما از آن جهت که ظاهر در کثرت است واجد احکامى دیگر از قبیل علیّت، معلولیت و حدوث و قدم است.[1] حال در سلسله طولى وجود که در حکمت متعالیه ترسیم می‌گردد، در عین حال که همه حقایق وجودى موجودند، اما در موجودیت داراى مراتب و طبقات مختلف‌اند که این مراتب وجودى، هم اشتراکشان در وجود و هستى است و هم امتیاز و اختلافشان، مانند شدت و ضعف در مراتب نور؛ لذا در این سلسله عالی‌ترین مرتبه از آن‌حضرت حق است که صرف وجود است و وجود صرف به دلیل بى کرانگى وجودش، هیچ‌گونه ماهیت و حَدّ وجودى براى آن مطرح نیست. اما بقیه موجودات چون معلول حضرتش هستند و بسته و ربط محض به ساحت ربوبى می‌باشند، آن‌گونه که سایه وابسته به شاخص است. و آن‌طور که تابش آفتاب ربط وجودى به خورشید دارد. یا مانند صور ذهنى انسان نسبت به نفس او که همه آنها وابسته صرف و ربط محض به هویت نفس‌اند، در صورتى که نفس یک آنْ توجه خود را سلب نماید، هیچ اثرى از آنها باقى نمی‌ماند. حال آیا می‌توان فرض کرد این صور در کنار نفس و مانعى براى جولان آن گردد. یا می‌توان پرتو خورشید را موجودى در عرض خورشید فرض نمود. پرتوى که هویت خود را مدیون جرم خورشید است؟ و چون وجود حضرت حق، صرف و بسیط محض است همه حقایق هستى را به عنوان وجود کامل دارد: «بسیط الحقیقه کل الاشیاء». و در عین حال هیچ‌یک از اشیا به عنوان حمل شایع بر او حمل نمی‌گردد: «و لیس بشىء منها». و فاقد هیچ کمالى نیست و دیگر کمالات رقایق آن حقیقت‌اند که از او نشأت گرفته و به نام «فیض»، از او صادر شده‌اند. آرى واجب الوجود به دلیل این‌که بسیط محض است، ثانى(شریک) براى او محال است؛ زیرا اگر شریکى براى واجب باشد هر کدام کمال مخصوص به خود را دارند و فاقد کمال مخصوص به دیگرى هستند، پس هر کدام مرکب از وجدان و فقدان هستند که این قسم از ترکیب(ترکیب از وجدان و فقدان و به عبارت دیگر وجود و عدم)، بدترین قسم از ترکیب است.[2]
نتیجه این‌که ممکن الوجود به جهت محدودیت وجودى، یاراى قرار گرفتن در کنار وجود حضرت حق را ندارد؛ چرا که بساطت و عدم محدودیت وجود بارى تعالى او را از شریک منزّه ساخته است. بلکه ممکن الوجود، در طول وجود بارى تعالى و از جمله معلول های او، و به تعبیرى روشن‌تر جلوه و آیت او است. و مشخص است که چون وجود ممکن محدود است، همه ضعف‌ها و محدودیت‌ها؛ نظیر ترکیب، داراى ماهیت بودن، تحوّل و تغیّر(در قسمى از ممکنات)، همه از جنبه‌هاى فقدان و نادارى ناشى می‌گردد، و این خاصیت معلول است که در عین ربط وجودى به علت، همه کمالات علت را ندارد و علت، افزون بر کمالات معلول، کمالات دیگرى را نیز واجد است؛ از این‌رو واجب الوجود بسیط محض است، و ممکن الوجود مرکّب و محدود.
به تعبیری، وجود، خیر و شرافت و درخشش است، و عدم، شرّ و فرومایگى و تاریکى و کدورت، و هرچه وجود تمام‌تر باشد خیر و شرافت آن کامل‌تر است، تا آن‌جا که منتهى گردد به وجودى که هیچ عدمى در آن نیست و کمالى که هیچ نقصانى در آن نبوده و همه خیرات و شرافت‌ها از اشراقات و تجلیّات و اطوار و تطورات او است، و هیچ خیر و کمال حقیقى نیست، مگر به او و به واسطه او و در او، به اشراف او(به و منه و فیه و علیه) و خیرات سایر مراتب به اعتبار انتساب به او است.[3]

[1]. جوادى آملى، عبدالله، تحریر تمهید القواعد، ص 319.
[2]. جوادى آملى، عبدالله، شرح حکمت متعالیه (اسفار اربعه)، ج 6، بخش 1، ص 433 – 434، انتشارات الزهراء.
[3]. امام خمینى، روح الله، شرح دعاى سحر، ص 143.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    931807 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    627198 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    559708 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    455561 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    449580 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    400873 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    388286 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    383881 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    341079 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • نزدیکی با همسر از طریق مقعد در صورت رضایت او چه حکمی دارد؟
    332440 Laws and Jurisprudence
    مراجع محترم تقلیدی که فرموده اند : دخول در پشت (مقعد) «کراهت شدیده» دارد[1]، کراهت شدیده به این معنا است که چنین چیزی مورد پسند خداوند نیست و اگر آن را انجام ندهد بهتر است ولی گناهی برای انجام دهنده آن نوشته نمی شود. باید توجه داشت در مورد ...