جستجوی پیشرفته
بازدید
10805
آخرین بروزرسانی: 1391/08/21
 
کد سایت fa7281 کد بایگانی 6890 نمایه مقام لقاء الله و درجات آن در معصومان
طبقه بندی موضوعی قرب |فنا
خلاصه پرسش
با توجه به این که آخرین مقام متصور برای انسان لقاء الله است، چگونه بعضی از معصومان دارای مقامی برجسته تری هستند؟
پرسش
با توجه به این که آخرین مقامی که برای انسان ذکر شده است مقام لقاء الله است و بعضی از اولیای الاهی و پیامبران به این مقام رسیده اند، این بزرگوارانی که به آخرین مقام رسیده اند بعضی نسبت به دیگری برتری دارند، اگر به آخرین درجه رسیده اند چطور می شود با هم فرق کنند و یکی بر دیگری برتری داشته باشد؟ چون درجه بالاتری نیست که به آن برسند!
پاسخ اجمالی

هدف اصلی خلقت انسان رسیدن به کمال است. کمال انسان با نزدیک شدن به خداوند و قرب الی الله محقق می شود که از آن به مقام ولایت و لقاء الله تعبیر می شود. در این میان پیامبران و معصومین (ع) بارزترین افراد در میان انسان ها محسوب می شوند. اما این که در بین همین افراد چه کسانی دارای مقامی برجسته ترند باید، به این نکته توجه شود که مقام ولایت بالاتر از مقام نبوت است و در بین صاحبان مقام ولایت که معصومین باشند، نیز اختلاف در مقام ولایت قابل فرض است، اما ممکن است گفته شود که همیشه برخورداری از امتیاز و فضیلتی به معنای برتری در مقام ولایت و نزدیک تر بودن به خدا در درجات قرب نیست؛ یعنی این امکان وجود دارد که با فرض تساوی در مقام ولایت نیز یکی افضل باشد و از فضیلت­هایی؛ چون نبوت و... بهره ببرد.

 

همه سخن ما این است که ما می­پذیریم امتیازاتی برای یکی از معصومان به ویژه امام حسین (ع) در روایات بیان گردیده است، اما به صورت قطع نمی­توان گفت که این امتیازات بر اساس اختلافی است که ائمه (ع) در مقام ولایت تکوینی داشته­اند. در واقع این امتیازات نمی تواند دلیل بالاتر بودن بعضی از نظر قرب به خدا باشد.

 

پاسخ تفصیلی

بدیهی است که هر سنجشی نیازمندِ معیار، ملاک و محک خاصی است. براساس آموزه­های دینی، خدایی شدن و به اسما و صفات الاهی متصف گردیدن، معیار برتری انسان ها بر یکدیگر است؛[1] این مقام که از آن به مقام[2] ولایت نیز تعبیر می­شود، هدف نهایی خلقت و میزان برتری انسان­ها بر یکدیگر محسوب می‌شود، اما خود ولایت دو نوع است: ولایت تشریعی که به معنای حق تشریع و قانون گذاری است و ولایت تکوینی که به معنای توان و اقتدار نفس بر تصرف در ماده کائنات به اذن تکوینی خدا است.[3] البته باید دانست که مقام ولایت با قرب الی الله و نزدیک شدن به خدا و فنای فی الله، پدید می­آید و قرب به خدا نیز با اطاعت از خداوند، حاصل می­شود.[4] به عبارت دیگر؛ خدایی شدن با نزدیک شدن به خداوند محقق می­شود و نزدیک شدن به آن جناب نیز در گرو اطاعت پروردگار است. براین اساس؛ بدیهی است که مقام ولایت نیز به مقدار و میزان درجات قرب به خدا و فنای فی الله،[5] شدت و ضعف پیدا کند و از مراتب برخوردار گردد[6] و دو انسانی که از مقام ولایت برخوردارند، در مقایسه با یکدیگر در رتبه همسانی نباشند؛ یعنی به هر مقدار که به منبع لایزال الاهی متصل و به خدا نزدیک­تر ­گردند، اسما و صفات خدا بیشتر در آنها تجلی پیدا ­کند و یکی بر دیگری برتری ­یابد.

 

بی گمان تمام اهل بیت (ع) صاحب مقام ولایت بوده و هستند. حضرت علی (ع) در بیان خصوصیات اهل­بیت می­فرماید: «وَ لَهُمْ خَصَائِصُ حَقِّ الْوِلَایَة»؛ ویژگی­های ولایت از آن آل محمد است.[7] از سویی دیگر با بررسی تفاوت­های مقام ولایت با مقام نبوت به این نکته می رسیم که که مقام ولایت بالاتر از مقام نبوت است. بر این اساس به آسانی می توان گفت که چهارده معصوم به جهت برتری مقام ولایت آنان بر پیامبران در رتبه بالاتری قرار دارند.[8] اما در مورد برتری هر یک از معصومین بر دیگری باید کمی تأمل نمود.

 

باید بدانیم که چهارده معصوم حقیقت واحدى دارند، و به تعبیر دیگر؛ از نور واحدی هستند. این اتحاد نورى اهل بیت (ع) به صراحت در روایات بسیارى وارد شده است، البته این اتحاد نوری الزاماً به معنای اتحاد در درجه نوری نیست و می­توان با فرض پذیرش درجات متفاوتِ نوری نیز به آن ملتزم شد.[9]

 

درباره برتری هر یک از اهل بیت بر دیگری؛ در برخی از منابع دینی این برتری برای پیامبر (ص)، حضرت علی،[10] حضرت فاطمه[11] و امام حسین (ع)،[12] قرار داده شده است. اما آیا این برتری گویای اختلافِ مقام و تفاوتِ درجه ولایت اهل بیت (ع) و پیامبر اسلام (ص) است؟ ممکن است گفته شود که همیشه برخورداری از امتیاز و فضیلتی به معنای برتری در مقام ولایت و نزدیک تر بودن به خدا در درجات قرب نیست؛ یعنی این امکان وجود دارد که با فرض تساوی در مقام ولایت نیز یکی افضل باشد و از فضیلت­هایی؛ چون نبوت و... بهره ببرد. این مطلب زمانی است که شرایط و زمانه چنین اقتضائاتی را داشته باشد. نبوت فضیلتی بود که در شرایط و زمانه حضرت عیسی (ع) نصیب حضرتش شده بود و امام زمان (عج) را از آن فضیلت بهره­ای نیست، اما همگان می­دانیم که امام زمان (عج) از جهتِ مقام ولایت در رتبه بالاتری از حضرت عیسی (ع) قرار دارد. اما همه سخن ما این است که این فضیلت و آن توجه ویژه، با تساوی درجه ولایت امامان نیز قابل جمع است. به بیانی دیگر؛ ما می­پذیریم که امتیازاتی برای یکی از معصومان به ویژه امام حسین (ع) در روایات بیان گردیده است، اما به صورت قطعی نمی­توان گفت که این امتیازات بر اساس اختلافی است که ائمه (ع) در مقام ولایت تکوینی داشته­اند، اگرچه بتوان امکان این اختلاف را در مقام ثبوت پذیرفت، ولی سخن ما این است که نمی­توان در مقام اثبات به شواهد روشنی در این باره دست یافت.

 

به هرحال، این مقدار قطعی است که همه معصومان جلوه­ای از یک نورند، و همه از ولایت تکوینی برخوردارند و اگر هریک جای دیگری می­بودند همان کاری را انجام می­دادند که دیگری انجام داده است.[13]

 



[1]. «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ»؛ حجرات، 13.

[2]. در عرفان اصطلاح «مقام» در مقابل «حال» قرار دارد. «مقام» به منزل و مرتبه‏اى گویند که عارف پس از سال‏ها رنج و تهذیب و مرارت بدان دست یافته است. بنابراین، زوال و تغییر چیزى که با صعوبت طى شده، عادتاً و غالباً به سهولت انجام نمى‏گیرد و ثابت و ماندنى است، اما «حال»، بر عکس مقام است. نوعى کیفیت و دگرگونى است که بدون اختیار و به صورت دفعی بر قلب عارف، حادث مى‏شود. همان گونه که ممکن است به صورت دفعى نیز زایل ‏شود. پس «حال»، کیفیت ثابتى نیست و دایم در تغییر و تحول است. به گفته سعدی:

زمصرش بوی پیراهن شنیدی

ولی در چاه کنعانش ندیدی

بگفت احوال ما برق جهان است

گهی پیدا و دگر دم نهان است

[3]. به بیانی دیگر؛ صاحب ولایت تکوینی به همّت خود چیزی را در خارج از محل همّت، خلق می­کند. براین اساس؛ تمامی معجزات و کراماتی که اولیای الاهی دارند به واسطه همین ولایت تکوینی آنها است.

[4]. بر این اساس؛ امام مجتبی(ع) فرمودند: «من عبد الله عبد الله له کل شیء»؛ هر کس بنده خدا شد خداوند همه چیز را تحت فرمان و بندگی او قرار می دهد.[4] این جمله امام به آن معنا است که منشاء ولایت تکوینی بندگی خدا است.

[5]. فنا دارای چند رتبه است: اول، فنای ظاهر که فنای افعال است؛ دوم، فنای باطن که فنای صفات است؛ سوم، فنای ذات. رجوع شود به: دانشگر، احمد، دیوان حافظ با شرح عرفانی، ص144-145؛ ابن سینا، ابوعلى حسین بن عبداللَّه، الاشارات والتنبیهات، با شرح خواجه نصیرالدین طوسى، ج‏3، مقامات العارفین، ص390؛ امام خمینی (ره)، چهل حدیث، ص382.

[6]. گفتنی است که سلوک عرفانی در چهار سفر واقع می­شود: الف. از خلق به سوی حق؛ ب. از حق به سوی حق بالحق؛ ج. از حق به سوی خلق بالحق؛ د. از خلق به سوی خلق بالحق. در این باره نک: ملاصدرا شیرازی، صدرالدین، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، ج‏1، ص13. عرفای واصل می­گویند: مقام ولایت اگرچه برای سالک در پایان سفر اول حاصل می­شود، اما در سفر دوم دائره ولایت کامل می­گردد. بنابراین سالکین، به تناسب این که در چه مرحله­ای از سیر و سلوک قرار دارند، به رتبه­ای از مقام ولایت دست خواهند یافت.

[7]. نهج البلاغة، خطبه 2.

[8]. در روایات وارد شده است که بعد از ظهور حضرت مهدی (عج) حضرت عیسی (ع) به آن حضرت اقتداء می­کند. مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 9، ص 195؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 4، ص 205؛ کاشانی، سید عباس، المخازن، ج 1، ص 286.

[9] یعنی می توان برای اهل بیت هم، برتری نسبت به یکدیگر متصور شد.

[10]. آن­گاه که امام باقر (ع) با زبان حال از امام سجاد (ع) خواستند که در انجام عبادت پروردگار، کمتر به خود سختی و زحمت دهند، آن حضرت از عبادت­های امام علی (ع) یاد کردند و فرمودند: کیست که تاب نیروى عبادت على (ع) را داشته و می­تواند پا به پاى ایشان عبادت کند قَالَ مَنْ یَقْوَى عَلَى عِبَادَةِ عَلِیٍّ (ع)‏؛ الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، ج‏2، ص142.

[11]. از برخی ادله استفاده می­شود که این برتری از آنِ حضرت فاطمه (س) بوده است. در حدیثی منسوب به امام حسن عسکرى (ع) آمده است: «نحن حجج اللَّه على خلقه و جدتنا فاطمة حجة اللَّه علینا»؛ ما حجج الاهی بر بندگانش هستیم و جده ما فاطمه حجت الاهی بر ما است. طیب، سید عبدالحسین،‏ أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏13، ص 225؛ بحرانى، عبدالله، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال، ج11، ص 5.

[12]. در متون روایی، امتیازات فراوانی برای امام حسین (ع) در نظر گرفته شده است. جهت نمونه به برخی از آن اشاره می­شود: الف. انتقال مقام امامت به نسل امام حسین (ع). ب. شفا در تربت امام حسین (ع). ج. استجابت دعا نزد قبر سیدالشهداء(ع). د. نماز در حائر حسینی. إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى عَوَّضَ الْحُسَیْنَ (ع) مِنْ قَتْلِهِ أَنْ جَعَلَ الْإِمَامَةَ فِی ذُرِّیَّتِهِ وَ الشِّفَاءَ فِی تُرْبَتِهِ وَ إِجَابَةَ الدُّعَاءِ عِنْدَ قَبْرِه...؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج‏44، ص221.

[13]. برای آگاهی بیشتر، نک: ترخان، قاسم، نگرشی عرفانی، فلسفی و کلامی به قیام و شخصیت امام حسین (ع)،ناشر چلچراغ، چاپ اول، قم، 1388.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    663858 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    475326 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    474264 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    432386 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    398463 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    397575 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    356604 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    350474 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    340488 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    312594 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...