جستجوی پیشرفته
بازدید
59934
آخرین بروزرسانی: 1402/09/24
خلاصه پرسش
فلسفه‌ی خواندن خطبه‌ی عقد چیست؟
پرسش
ازدواج یعنی رضایت دو طرف. پس خواندن خطبه‌ی عقد یعنی چی؟ چرا با گفتن چند کلمه به هم محرم می‌شوند، ولی بدون آن نمی‌توانند کاری کنند؟
پاسخ اجمالی

از نظر اسلام ازدواج یک پیمان مقدس برای تشکیل‏ خانواده و بالطبع، اجتماع است، و دارای آثار و نتایج ‏بسیارى است. از جمله: ارضاى غریزه جنسى، تولید و بقاى نسل، تکامل انسان، آرامش و سکون، پاک‌‏دامنى و عفاف، تحکیم عواطف و بسیارى مواهب دیگر. برقرارى این پیمان مقدس تنها بر اساس مقررات، قوانین و شرایط خاصی که خداوند متعال معین کرده، امکان‌پذیر است. از جمله‌ی این شرایط، انشاء خطبه عقد با الفاظ خاص است که در رساله‌های عملیه ذکر شده است. پروردگار متعال به عنوان شارع و قانون‌گذار به این الفاظ ارزش و اعتبار بخشیده و انشاء آنها را به عنوان خطبه‌ی عقد، جزء سبب زوجیت بین زن و مرد قرار داده است.

ازدواج به معنای رضایت دو طرف نیست، بلکه رضایت طرفین یکی از شروط لازم ازدواج است که باید به همراه دیگر شرایط، از جمله، انشاء خطبه‌ب عقد باشد تا ازدواج صحیح شرعی تحقق یابد.

ازدواج از جمله کارهای بزرگی است که نیازمند تعهد و مسئولیت است، و روشن است که عقلا در کارهای بزرگ، مثل انجام معاملات بزرگ از عقد استفاده می‌کنند و به رضایت دو طرف معامله بسنده نمی‌کنند و صرف رضایت دو طرف را تأمین کننده‌ی تعهد و مسئولیت مورد نیاز در این‌گونه امور مهم نمی‌دانند و معتقدند که تثبیت این تعهدات در قالب عقد، تحقق می‌یابد.

پاسخ تفصیلی

 

مقدمه

برای روشن شدن فلسفه‌ی خطبه عقد ازدواج ابتدا لازم است اهمیت و آثار ازدواج از منظر اسلام را یادآور شویم.

از نظر اسلام ازدواج یک پیمان مقدس برای تشکیل ‏خانواده و بالطبع، جامعه است و داراى آثار و نتایج ‏بسیاری، از جمله: ارضاى غریزه جنسى، تولید و بقاى نسل، کمال انسان، آرامش و سکون، پاک‌‏دامنى و عفاف و حفظ دین انسان است.

قرآن مجید، در مورد ازدواج می‌فرماید: "از نشانه‌هاى او این است که همسرانى از جنس خودتان براى شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و در میان شما مودّت و رحمت قرارداد.[1]

رسول گرامی اسلام(ص) نیز درباره‌ی ازدواج مى‌فرماید: در اسلام هیچ بنیادى پى‌ریزى نشد که مانند ازدواج، محبوب خداى بزرگ باشد.[2]

معنای عقد

ازدواج بـه هر دو شـکـل آن(دایـم و مـوقـت) نیازمند عقد است.

«عقد» از نظر لغت‏ به معناى «گره‏» و «گره‌زدن‏» است. و در اصطلاح، رابطه‌‏اى است میان دو فرد یا دو گروه که ایجاد می‌شود و بر اساس آن تعهداتی برای هر یک از طرفین در مقابل دیگری ایجاد می‌گردد.[3]

قـرآن کـریـم بـا جـمـله‌ی «یـا اَیُّهـَا الَّذیـنَ امـَنـُوا اَوْفـُوا بـِالْعـُقـُودِ...»؛[4](اى کسانى که ایمان آورده‏‌اید، به پیمان‌ها وفا کنید...)، عمل به پیمان‌هاى صحیح و انسانى را بر مؤمنان واجب کرده است.

راه ایجاد هر عقدی انشاء صیغه‌ی آن است که از الفاظ خاصی تشکیل شده است.

«عقد ازدواج» عبارت است از: ایجاد پیوندى مشترک بین زن و شوهر که در سایه‌ی آن، حقوق، تعهدات و مسئولیت‌‏هاى دو جانبه پدید می‌‏آید.

فلسفه‌ی خطبه‌ی عقد

اما این‌که چه نیازی به عقد است باید گفت:

عقلا در کارهای بزرگی که نیازمند تعهد و مسئولیت است -مثل انجام معاملات بزرگ- از عقد استفاده می‌کنند و به رضایت دو طرف معامله بسنده نکرده و صرف رضایت دو طرف را تأمین کننده‌ی تعهد و مسئولیت مورد نیاز در این‌گونه امور مهم نمی‌دانند و معتقدند که تثبیت این تعهدات در قالب عقد، تحقق می‌یابد؛ از این‌رو، چون ازدواج امر مهمی است که تعهدآور است، باید بر اساس مقررات، قوانین و شرایط خاصى باشد. از جمله‌ی این شرایط، انشاء خطبه‌ی عقد با الفاظ خاص تعیین شده از طرف خداوند متعال به عنوان شارع مقدس است که در رساله‌های عملیه ذکر شده است.[5] رضایت طرفین نیز اگرچه از شروط لازم آن است، اما به تنهایی کافی نیست، بلکه باید به همراه دیگر شرایط باشد.

اهمیت و آثار الفاظ خطبه‌ی عقد

در اهمیت الفاظ خطبه‌ی عقد باید گفت: بعد از آن‌که خداوند متعال انشاء خطبه‌ی عقد با الفاظ خاص (ایـجـاب و قـبـول) را یکی از شرایط ازدواج قرار داده است، در حقیقت با این کار این کلمات را از حالت الفاظ خشک و بی‌روح خارج ساخته و اعتبار و ارزشی که به آنها بخشیده و آنها را به اسباب مقدسی برای ایجاد زوجیت بین دو انسان(زن و مرد) اجنبی و نامحرم تبدیل کرده است. پس خواندن خطبه‌ی عقد با شرایط خاص آن(قصد و اراده ازدواج داشتن، و جدی بودن و...) و آن آثار و نتایج مبارکی که به دنبال آن می‌آید گفتن چند کلمه‌ی معمولی نیست تا کسی بگوید این چند کلمه چه اثری دارد. بلکه انشاء خطبه ایجاد قسمتی از اسباب عقد نکاح است. و رضایت قلبی دو طـرف، بـدون صـیـغـه یا ازدواج عملى بدون صیغه، یا صیغه‌ی کتبى، یا اشاره‌اى کافى نیست.

البته، افرادی که کر، یا لال هستند و امکان وکیل گرفتن برای انشاء خطبه‌ی عقد را ندارند، انشاء با اشاره، یا نوشتن صیغه، جایگزین انشاء با الفاظ می‌شود.[6]


[1]. «وَ مـِنْ آیـاتـِهِ اَنْ خـَلَقَ لَکـُمْ مـِنْ اَنـْفـُسـِکـُمْ اَزْواجـاً لِتـَسـْکـُنـُوا اِلَیـْهـا وَ جـَعـَلَ بـَیْنَکُمْ مَوَدَّةًوَ رَحْمَةً». روم، 21.

[2]. «ما بُنِىَ بِناءٌ فِى الاْسْلامِ اَحَبَّ اِلَى اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنَ التَّزْویجِ». شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج ‏3، ص 383، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق؛ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، محقق، مصحح، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، ج ‏20، ص 14، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.

[3]. ر. ک: ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، محقق، مصحح، میر دامادی، جمال الدین،‏ ج 3، ص 296، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.

[4]. مائده، 1.

[5]. رجوع کنید به «شرایط ازدواج دائم و موقت»، 1238.

[6]. امام خمینی، تحریر الوسیله، ج 2، ص 220، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1404ق، 1363ش.

قرآن مجید، درباره ازدواج می فرماید: "از نشانه هاى او این است که همسرانى از جنس خودتان براى شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و در میان شما مودّت و رحمت قرارداد.[1] رسول گرامى اسلام (ص) نیز درباره ازدواج مى فرماید: در اسلام هیچ بنیادى پى ریزى نشده که مانند ازدواج ، محبوب خداى بزرگ باشد. [2]

 

ازدواج بـه هر دو شـکـل آن (دایـم و مـوقـت) نیازمند عقد است.

 

«عقد» از نظر لغت‏ به معناى«گره‏» و «گره زدن‏» است و در اصطلاح، رابطه‏اى است میان دو فرد یا دو گروه که ایجاد مى‏شود و براساس آن تعهداتی برای هر یک از طرفین در مقابل دیگری ایجاد می گردد[3].

 

قـرآن کـریـم بـا جـمـله (یـا اَیُّهـَا الَّذیـنَ امـَنـُوا اَوْفـُوا بـِالْعـُقـُودِ...)[4] یعنی :"اى کسانى که ایمان آورده‏اید! به پیمانها (و قراردادها) وفا کنید..." عمل به پیمان هاى صحیح و انسانى را بر مؤمنان واجب کرده است.

 

راه ایجاد هر عقدی انشاء صیغه ی آن است که از الفاظ خاصی تشکیل شده است.

 

«عقد ازدواج» عبارت است از ایجاد پیوندى مشترک بین زن و شوهر که در سایه آن، حقوق ، تعهدات و مسؤولیت‏هاى دو جانبه پدید مى‏آید.

 

اما این که چه نیازی به عقد است باید گفت:

 

عقلا در کارهای بزرگی که نیازمند تعهد و مسؤولیت است مثل انجام معاملات بزرگ از عقد استفاده می کنند و به رضایت دو طرف معامله بسنده نمی کنند و صرف رضایت دو طرف را تامین کننده ی تعهد و مسؤولیت مورد نیاز در این گونه امور مهم نمی دانند و معتقدند که تثبیت این تعهدات در قالب عقد، تحقق می یابد.

 

از این رو، چون ازدواج امر مهمی است که تعهدآور است باید بر اساس مقررات، قوانین شرایط خاصى باشد . از جمله این شرایط،   انشاء خطبه عقد با الفاظ خاص تعیین شده از طرف خداوند متعال به عنوان شارع مقدس است (که در رساله های عملیه ذکر شده است). [5]  رضایت طرفین نیز اگر چه از شروط لازم آن است اما به تنهایی کافی نیست بلکه باید به همراه دیگر شرایط باشد.

 

در اهمیت الفاظ خطبه عقد باید گفت: بعد از آنکه خداوند متعال انشاء خطبه عقد با الفاظ خاص (ایـجـاب و قـبـول) را یکی از شرایط ازدواج قرار داده است در حقیقت با این کار این کلمات را از حالت الفاظ خشک و بی روح خارج ساخته و اعتبار و ارزشی که به آنها بخشیده و آنها را به اسباب مقدسی برای ایجاد زوجیت بین دو انسان (زن ومرد) اجنبی و نامحرم تبدیل کرده است. پس خواندن خطبه عقد با شرایط خاص آن (قصد و اراده ازدواج داشتن، و جدی بودن و...) و آن آثار و نتایج مبارکی که به دنبال آن می آید گفتن چهار کلمه معمولی نیست تا کسی بگوید این چهار کلمه چه اثری دارد. بلکه انشاء خطبه ایجاد قسمتی از اسباب عقد نکاح است. و رضایت قلبى دو طـرف ، بـدون صـیـغـه یا ازدواج عملى بدون صیغه یا صیغه کتبى یا اشاره اى کافى نیست. مگر در مورد افرادی که کر یا لال هستند و امکان وکیل گرفتن برای انشاء خطبه عقد را ندارند که در این صورت انشاء با اشاره یا نوشتن صیغه جایگزین انشاء با الفاظ می شود.[6]

 



[1] (وَ مـِنْ آیـاتـِهِ اَنْ خـَلَقَ لَکـُمْ مـِنْ اَنـْفـُسـِکـُمْ اَزْواجـاً لِتـَسـْکـُنـُوا اِلَیـْهـا وَ جـَعـَلَ بـَیْنَکُمْ مَوَدَّةًوَ رَحْمَةً)، روم، آیه 21.

[2] (ما بُنِىَ بِناءٌ فِى الاِْسْلامِ اَحَبَّ اِلَى اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنَ التَّزْویجِ)، وسائل الشیعه، ج 20، ص 14.

[3] ر.ک . به : فرهنگ معارف اسلامى ؛ مفردات الفاظ قرآن ، واژه (عقد).

[4] مائده، آیه1.

[5] رجوع کنید به سؤال 1225 (شرایط ازدواج موقت)

[6] تحریر الوسیله، ص 246، (افرادى که لال هستند، با اشاره ، صیغه اجرا مى کنند.)

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755424 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734951 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648314 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645459 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640660 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579425 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576981 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559740 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559560 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548885 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...