جستجوی پیشرفته
بازدید
11316
آخرین بروزرسانی: 1391/07/20
خلاصه پرسش
منظور از مقام رب در آیات قرآن چیست؟
پرسش
منظور از مقام رب در آیات قرآن چیست؟
پاسخ اجمالی

کلمه «مقام» در قرآن کریم به تناسب، در آیات مختلف آمده، اما در دو آیه به «رب» اضافه شده است: «وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ ...»؛[1] «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ».[2]

قبل از هر سخنی باید گفت؛ کلمه «مقام» اسم مکان است، و منظور از آن مکانى است که در آن جسمى از اجسام بایستد. اصل در معناى کلمه مقام این است. چنان‌که اسم زمان و مصدر میمى نیز معناى اصلى آن است. اما بسیار اتفاق می‌افتد که صفات و احوال چیزى مجازاً، محل و قرارگاه آن چیز اعتبار مى‏شود، و به آن صفات و احوال، مقام و منزلت اطلاق مى‏شود؛ مانند آیه‏اى که در مورد شهادت مى‏فرماید: «فَآخَرانِ یَقُومانِ مَقامَهُما»؛[3] دو شاهد دیگر از کسانى که بر آنها ستم و خیانت شده و نزدیک‌تر به میت‌‏اند (یعنى از وارثان میت هر چند مدعى هستند) به جاى آنها مى‏ایستند.

همچنین قول ملائکه که گفتند: «وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ»؛[4] و هر یک از فرشتگان مى‌‏گویند: ما مقام معلومى داریم.

بدیهی است که در این موارد کلمه مقام نه اسم مکان واقعى است، و نه اسم زمان و نه مصدر میمى، بلکه همان‌طور که گفتیم صفات، از باب عنایت و مجاز، محل استقرار و مکان فرض شده است.

در آیه مورد بحث هم مقام خداى تعالى به همین معنا است؛ یعنى صفت ربوبیت و سایر صفات کریمه او؛ مانند علم، قدرت، قهر، رحمت و غضب که از لوازم ربوبیت او است، مقام او است که در آیات «...وَ لا تَطْغَوْا فِیهِ فَیَحِلَّ عَلَیْکُمْ غَضَبِی وَ مَنْ یَحْلِلْ عَلَیْهِ غَضَبِی فَقَدْ هَوى‏ وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»،[5] و «نَبِّئْ عِبادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ وَ أَنَّ عَذابِی هُوَ الْعَذابُ الْأَلِیمُ».[6] مقام خود را به بندگانش اعلام مى‏دارد.

بنابر این، مقام خداى تعالى که بندگان خود را از آن مى‌‏ترساند همان مرحله ربوبیت او است که مبدأ رحمت و عذاب است. رحمت و مغفرت نسبت به کسانى که ایمان آورده و تقوا پیشه کنند؛ عذاب سخت و عقاب شدید، نسبت به کسانى که آیات او را تکذیب نموده و نافرمانیش کنند.[7]

البته برخی از مفسران می‌گویند؛ مراد از «مقام رب»، مقام پروردگار در قیامت است، آن هنگامى که انسان در محضر او می‌ایستد و خداوند از اعمال او سؤال مى‏کند.[8]

 


[1]. نازعات، 40.

[2]. رحمن، 46.

[3]. مائده، ۱۰۷.

[4]. صافات، 164.

[5]. طه، 81- ۸۲. «... و در آن طغیان نکنید، که غضب من بر شما وارد شود و هر کس غضبم بر او وارد شود، سقوب مى‏کند! و من هر که را توبه کند، و ایمان آورد، و عمل صالح انجام دهد، سپس هدایت شود، مى‏آمرزم!

[6]. حجر، 49- ۵۰.« بندگانم را آگاه کن که من بخشنده مهربانم! و (اینکه) عذاب و کیفر من، همان عذاب دردناک است »

[7]. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن،، ج‏20، ص 193، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1417ق.

[8]. آلوسى، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج ‏15، ص 237، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، 1415 ق؛ اندلسى ابو حیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، ج‏10، ص 401 ، دار الفکر، بیروت، 1420 ق.

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • خلاصه‌ای از زندگی‌نامه علامه مجلسی را بیان کنید؟
    24157 شخصیت های شیعی
    ولادت‏ و خانواده محمد باقر، فرزند محمد تقى، فرزند مقصود على مجلسى، معروف به «علامه مجلسى» و «مجلسى ثانى» در سال 1037‌قمری در شهر اصفهان ديده به جهان گشود. خاندان علامه مجلسى از جمله پر افتخارترين خاندان‌هاى شيعه در قرن‌های اخير است. در اين خانواده نزديک به يک‌صد ...
  • آیات قرآن کریم و روایات در مورد نهایت و محدوده علم انسان چه نظری دارند؟
    15219 انسان شناسی
    1. از آن‌جا که انسان موجودی محدود است، طبیعی است که دانش وی نیز از نظر فعلیت محدود بوده و نمی‌تواند دانش بی‌نهایت داشته باشد. قرآن کریم در باره علم انسان نسبت به روح می‌فرماید: «...وَ ما أُوتیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلیلا...»؛[1] و ...
  • آیا مباحث سفرهای چهارگانه سلوکی «اسفار اربعه عرفانی»، قابل تطبیق با «سیر و سلوک فلسفی» هم می‌باشد؟
    3297 عرفان عملی و اخلاق
    برخی معتقدند که سفرهای چهارگانه سلوکی ابتدا بحثی عرفانی بود که در اندیشه‌های ملاصدرا، رنگ و بوی فلسفی به خود گرفت؛ اما با این وجود، کاملاً قابل انطباق بر مباحث مطرح شده در عرفان نظری نمی‌باشد. ...
  • آیا خواستگاری از از راه دادن نامه به دختر، راه مناسبی است؟
    18503 ازدواج، خانواده، طلاق و
    به نظر می رسد شما راه مناسبی برای خواستگاری انتخاب نکردید. راه مناسب خواستگاری این است که شما با صراحت ابتدا خانواده خود را مطلع سازید تا رسماً از خانواده دختر خواستگاری نمایند. البته باید جرأت شنیدن جواب منفی را هم داشته باشید و این را هم بدانید در جامعه ...
  • سلمان فارسی از ابتدا تا پذیرش اسلام، چه مسیری را طی کرد و سرانجامش چه شد؟
    22821 تاريخ بزرگان
    سلمان فارسی، دهقان‌زاده‌ای ایرانی بود که در شهر مدینه، پیامبر اکرم(ص) را دید و به او ایمان آورد. حضرتشان نیز او را خرید، آزاد کرد.سلمان در دوران زندگی پیامبر(ص) از یاران بزرگ و مورد علاقه‌ی ایشان بود، تا جایی که پیامبر درباره‌اش فرمود: «سلمان از ما اهل‌بیت است». ...
  • آیا تدفین شهدای گمنام در داخل شهرها و مکان های عمومی موجب هتک حرمت نمی گردد؟
    9735 بیشتر بدانیم
    حرم به معنای محدوده است که شامل محدوده های مکانی، زمانی و ... می شود و دلیلی شرعی و عرفی بر انحصار آن در مرقدهای معصومان (ع) وجود ندارد. بنابراین، استفاده از این واژه برای مزار شهیدان، منع شرعی نخواهد داشت.
  • «تفسیر تخصصی قرآن» به چه معنا است؟
    3696 علوم قرآنی
    «تفسیر» در اصطلاح علوم قرآنی؛ یعنی روشن کردن مفاهیم و معانى آیات قرآن.[1] برخی اندیشمندان رشته‌های مختلف علوم اسلامی از منظر و دیدگاه رشته تخصصی خود به تفسیر قرآن کریم پرداخته‌ا‌ند که به چنین تفاسیری، تفسیر تخصصی قرآن گفته می‌شود؛ مثلاً: 1. ادیبان از ...
  • آیا این حدیث صحیح است که از هر سه قاضی یک نفر به بهشت می‌رود؟
    32757 احکام قضایی
    آنچه از بررسی و جمع بندی روایات مختلف به دست می‌آید، این است که مقام قضاوت مقامی بس والا و ارزش‌مند بوده و برای ادارۀ صحیح جامعه نیز ضروری است. به همین دلیل، فردی باید قاضی شود که تمام معیارهای لازم را داشته باشد. او باید نسبت ...
  • چه کسانی در روز رستاخیز همسایگان خدا هستند؟
    8644 بهشتیان
    اگرچه تمام بهشتیان در جوار رحمت الاهی هستند، اما در منابع اسلامی، گروهی از بهشتیان به صورت ویژه، همسایه خدا به شمار آمده‌اند: امام باقر(ع) از رسول خدا(ص) همسایگان خداوند را چنین معرفی می‌کند: هنگامی که قیامت برپا شود، خداوند تمام مردم را در یک سرزمین جمع خواهد ...

پربازدیدترین ها