نخست باید گفت؛ در آیات قرآن و روایات مواردی بسیار اندکی از نحوۀ زندگی در آخرت بیان شده، و جزئیات زندگی انسان پس از مرگ در آخرت به طور کامل برای کسی به غیر از حضرات معصومان(ع) روشن نیست؛ اما مسلم است که پیوند زناشویی بین مرد و زن و تعهدات آن، مربوط به همین عالم دنیا است و زنانی که در دنیا همسر داشتند ملزم نیستند که در آخرت هم با همان شخص زندگی کنند؛ چون عقد زناشویی آنان مربوط به همین زندگی دنیایی آنها است، و در آخرت هر کسی در گرو عمل خود است و نسبت به اعمالی که در دنیا انجام داده در آخرت پاداش دریافت می‌کند.

پس از ذکر این مقدمه می‌توان گفت؛ از بعضی آیات قرآن چنین برداشت می‌شود که زنان و مردان مؤمن در رستاخیز در کنار هم وارد بهشت خواهند شد و در آن‌جا زندگی سرشار از نشاط و شادمانی خواهند داشت، مانند:

«ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَ أَزْواجُکُمْ تُحْبَرُونَ»؛[1] شما و زن‌هایتان با شادکامى وارد بهشت شوید.

 از ظاهر آیه که امر به داخل شدن بهشت می‌کند، برمی‌آید که مراد از ازواج همان همسران مؤمن در دنیا باشند، نه حور العین؛ چرا که حور العین در بهشت حضور دارند، و خارج از آن نیستند تا با این فرمان داخل شوند.[2]

به نظر می‌رسد این امر بدان معنا نیست که زنان و مردان مؤمن مجبور باشند در آخرت با هم زندگی کنند. البته اگر بخواهند می‌توانند با آنان زندگی کنند.

در تفسیر مجمع البیان آمده است:

«ممکن است مراد از زنانی که در بهشت نصیب مؤمنان می‌شود، همین زنان دنیایی آنها باشد که در آخرت به صورت حورالعین در می‌آیند و با همسران خود در بهشت زندگی می‌کنند».[3]

اما برای زنانی که در این دنیا بدون شوهر بودند، و یا زنانی که شوهرشان اهل جهنم است، مانند آسیه(س) همسر فرعون، در بهشت همه چیز فراهم است و هرگونه لذت از جمله همسران صالح بهشتی در اختیار آنان قرار می‌گیرد؛ زیرا در قرآن کریم آمده است:

«در بهشت آنچه دل می‌خواهد و چشم از آن لذت می‌برد موجود است».[4]

این آیه تمام لذت‌ها از جمله همسران صالح بهشتی را شامل می‌شود.

در آیۀ دیگر به خصوصِ همسران بهشتی تصریح شده و می‌فرماید:

«برای بهشتیان در آن‌جا همسران پاک و پاکیزه است».[5]

از مجموع این آیات به خوبی استفاده می‌شود که زنان بهشتی مانند مردان بهشتی از هرگونه لذت دل‌خواه بهرمند خواهند بود که از جمله آنها لذت زندگی با همسر صالح بهشتی و دل‌خواه است.

قرآن کریم در بعضی از آیات «حور العین» را به عنوان همسران بهشتی معرفی کرده است و می‌فرماید:

«ما آنها را با حورالعین تزویج می‌کنیم».[6]

 این آیات زنان و مردان بهشتی را شامل می‌شود؛ زیرا هیچ دلیلی وجود ندارد که این وعده‌های الهی اختصاص به مردان داشته باشد، به ویژه آن‌که اگر در واژه «حور» و واژه «عین» و مفهوم لغوی آنها دقت شود، معلوم خواهد شد که نعمت حورالعین اختصاص به مردان ندارد و نصیب زنان نیز خواهد شد.

طبیعی است که این بدان معنا نیست که کسی به آنها ملحق نمی‌شود؛ بلکه همان‌گونه که مفسران گفته‌اند آیات قرآن به صراحت این مطلب را بیان می‌کند که در جمع بهشتیان، پدران، همسران و فرزندان آنها که صالح بودند وارد می‌شوند. و این در حقیقت براى تکمیل نعمت‌های الهى بر آنان است، تا هیچ کمبودى حتى از نظر فراق افراد مورد علاقه خود نداشته باشند. و از آن‌جا که در آن سرا که سراى نوین و متکاملى است همه چیز تازه و نو می‌‏شود، آنها هم با چهره‌هاى تازه و نو و محبّت و صمیمیتى داغ‌تر و گرم‌تر وارد می‌شوند، محبتى که ارزش نعمت‌هاى بهشتى را چند برابر می‌کند.

اگر چه در آیه 23 سوره رعد تنها پدران، فرزندان و همسران ذکر شده‌اند، ولى در واقع تمام بستگان در این جمع، جمع‌اند؛ چرا که حضور فرزندان و پدران بدون حضور برادران و خواهران و حتى سایر بستگان ممکن نیست، و این مطلب با کمى دقت روشن می‌شود؛ زیرا هر گاه کسى بهشتى باشد، پدر صالح او نیز به او ملحق می‌شود، و از آن‌جا که پدر صالح بهشتى است، همه فرزندانش به او می‌پیوندند و به این ترتیب برادران به هم ملحق می‌شوند. و با همین محاسبه سایر بستگان نیز در آن جمع حضور خواهند داشت.[7]

[1]. زخرف، 70.

[2]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 18، ص 121، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[3]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 1، ص 162- 163، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[4]. زخرف، 71. «وَ فیها ما تَشْتَهیهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْیُنُ وَ أَنْتُمْ فیها خالِدُون»‏.

[5]. بقره، 25. «وَ لَهُمْ فیها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فیها خالِدُونَ».

[6]. طور،20. «وَ زَوَّجْناهُمْ بِحُورٍ عینٍ».

[7]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 10، ص 195، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.