بازدید
9480
آخرین بروزرسانی: 1393/06/17
 
کد سایت fa51609 کد بایگانی 60303 نمایه تفاوت میان وحدت شهود و وحدت وجود
طبقه بندی موضوعی وحدت وجود|شهود قلبی|اصطلاحات
خلاصه پرسش
تفاوت میان «وحدت وجود»، «وحدت موجود» و «وحدت شهود» در چیست؟
پرسش
لطفاً تفاوت بین «وحدت وجود»، «وحدت موجود» و «وحدت شهود» را بیان فرمایید. خصوصاً اگر بیتی از عرفا در مورد هر کدام از این مفاهیم وجود دارد (از حافظ، مولانا، شبستری، سعدی، ابن فارض...) لطفاً ذکر نمایید.
پاسخ اجمالی

در مورد تفاوت بین «وحدت وجود» و «وحدت موجود» به پاسخ‌های ذیل رجوع شود:
8343(وحدت وجود و موجود) و 4639(وحدت وجود) و 4642(نظریۀ وحدت وجود در برابر چالش ها و مشکلات).
وحدت شهود
در مورد وحدت شهود آنچه می‌توان به‌طور اختصار بیان کرد، این است که؛ جمعى از صوفیه که منکر وحدت وجودند؛ و از آن جمله علاء الدوله سمنانى، در مقابل وحدت وجود اصطلاح تازه‌ای وضع کرده‌اند با نام «وحدت‏ شهود»؛ و به این سبب آن جماعت، «وحدت شهودى» را در مقابل «وحدت وجودى» قرار می‌دهند. مقصود از «وحدت شهود» دستیابی به توحید الهى و اثبات آن، از راه کشف و شهود عرفانى است؛ نه به‌طریق متکلمان با دلیل عقلى و قیاس برهانى.[1]
استاد مطهری وحدت شهود را این‌گونه توضیح می‌دهد:
هر موجودى غیر از خدا هرچه از عظمت که داشته باشد بالاخره یک موجود محدودى است، ذات حق وجود لایتناهى است، کمال لایتناهى است، عظمت لایتناهى است، قدرت لایتناهى است، جمال لایتناهى است. اگر موجودات را با یکدیگر مقایسه کنیم یکى بزرگ‌تر است، یکى کوچک‌تر. مثلاً وقتى یک نهر را با یک دریا مقایسه می‌کنیم‏، دریا بزرگ است و نهر کوچک. محدود با محدود می‌تواند نسبت داشته باشد اما محدود با نامحدود اصلاً نسبت ندارد. این‌که انسان در بینش خود اشیاء را بزرگ و کوچک می‌بیند با مقایسه می‌بیند. وقتى ما می‌گوییم این کوچک است و آن بزرگ، آن کوچک به مقایسه یک شى‏ء دیگر کوچک است و این بزرگ به مقایسه یک شى‏ء دیگر بزرگ است. در همین امور محسوسه، یک شى‏ء که همیشه به نظر ما بزرگ می‌آید، وقتى همان را در مقابل یک بزرگ‌تر از خودش می‌بینیم خیال می‌کنیم کوچک شده. مثلاً یک آدم بلند قد که همیشه به نظر ما عجیب می‌آید، وقتى با یک آدم بلند قدتر از خودش- که یک سر و گردن از او بلندتر است- راه برود آدم خیال می‌کند کوچک شد. نظر انسان این است.
عارف وقتى که عظمت لایتناهاى حق را شهود می‌کند (علم لایتناهى، قدرت لایتناهى، کمال لایتناهى) متناهى در مقابل لایتناهى اصلاً نسبت ندارد؛ حتى گفتن این‌که این بزرگ‌تر است از آن، درست نیست، چون باید آن‌را یک چیزى حساب کرد و گفت این بزرگ‌تر است. لهذا در حدیث هم هست که از امام سؤال کردند: آیا معناى «اللَّهُ اکْبَر» اللَّهُ اکْبَرُ مِنْ کُلِّ شَىْ‏ءٍ است؟ خدا بزرگ‌تر است از هر چیز؟ فرمود: نه، این حرف غلط است، «اللَّهُ اکْبَرُ مِنْ انْ یوصَفَ»؛[2] خدا بزرگ‌تر است از این‌که به توصیف دربیاید نه بزرگ‌تر است از هر چیز دیگر، که اشیاء قابل مقایسه با خدا باشند، بعد بگوییم ولى خدا از آنها بزرگ‌تر است؛ نه، اصلاً قابل مقایسه نیستند.
این است که عارف که عظمت حق را شهود می‌کند (این‌جا دیگر وحدت‏ شهود می‌شود) قهراً غیر او را اساساً نمی‌تواند ببیند: اگر آن وجود است اینها دیگر وجود نیست، اگر آن قدرت است اینها دیگر قدرت نیست، اگر آن عظمت است اینها دیگر عظمت نیست، اصلاً او شى‏ء است، اینها لا شی‏ء هستند. سعدى یکى دو جا که خواسته موضوع وحدت عرفانى را بگوید تقریباً در همین سطح گفته نه بیشتر. یکى از شعرهاى معروف بوستان است، می‌گوید:
ره عقل جز پیچ در پیچ نیست
برِ عارفان جز خدا هیچ نیست
این می‌شود وحدت وجود. بعد خودش اعتراض می‌کند، خودش هم جواب می‌دهد، می‌گوید:
 توان گفتن این با حقایق‌شناس‏
ولى خرده گیرند اهل قیاس
که پس آسمان و زمین چیستند
بنى آدم و دیو و دد کیستند.
جواب می‌دهد:
 پسندیده پرسیدى اى هوشمند
جوابت بگویم گر آید پسند
 که خورشید و دریا و کوه و فلک‏
پرى و آدمیزاد و دیو و ملک‏
همه هرچه هستند از آن کمترند
که با هستی‌اش نام هستى برند
این است معناى این‌که: «برِ عارفان جز خدا هیچ نیست».
این [وحدت شهود] یک نوع وحدت وجود است. این نوع وحدت وجود را هیچ‌کس ایراد نمی‌گیرد.[3]
در هر صورت در نظر محققین این نوع از وحدت شهود با وحدت وجود که دیگر عرفا و صوفیه گفته‌اند منافات ندارد؛ یعنى لازمه وحدت شهود یا توحید شهودى این نیست که قضیه وحدت وجود باطل باشد.[4]
 

[1]. ر. ک: همایى، جلال الدین، مولوى نامه؛ مولوى چه می‌گوید؟، ج ‏1، ص223 - 224، تهران، نشر هما، چاپ دهم، 1385ش.
[2]. برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، ج ‏1، ص 241، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1371ق.
[3]. مطهرى، مرتضی، مجموعه آثار، ص 393 - 395، تهران، صدرا، چاپ هشتم، 1377ش.
[4]. ر. ک: مولوى نامه؛ مولوى چه می‌گوید؟، ج ‏1، ص 223 – 224؛ تهرانى، سید محمد حسین، الله شناسى، ج ‏2، ص 252، مشهد، انتشارات علامه طباطبایى، چاپ چهارم، 1426ق: وی در این زمینه می‌گوید: «وحدتِ‏ شهود که در مقابل وحدت وجود عنوان شده، و علاء الدّوله در رونق دادن آن فکر کوشیده؛ توحید الهى است از راه کشف و شهود عرفانى. و این معنا منافى و مبطل وحدت وجود نمی‌تواند باشد».
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    881697 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    543942 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422490 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408259 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385375 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367645 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331304 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312621 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    309722 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308348 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...