جستجوی پیشرفته
بازدید
565
آخرین بروزرسانی: 1400/03/03
خلاصه پرسش
نظر شما درباره‌ی فرضیه ی ذهن‌گرا چیست که معتقد است فرضیه‌ی خلقت جهان در واقع، تنها نوعی خیال‌پردازی ماهرانه ذهن است؟!
پرسش
سلام؛ نظر شما راجع به این متن که به غیر علمی‌ بودن نظر خلقت‌گرایان اشاره می‌کند، چیست؟ متن مذکور: یکی از ویژگی‌های علم، مفهوم فرضیهی قابل آزمایش است. یک فرضیهی قابل آزمایش باید پیش‌بینی‌هایی ارائه کند که بتوان با مشاهدات مستقل آن‌را ارزیابی کرد. منظور از قابل آزمایش بودن فرضیه این است که در صورت درستی فرضیه، باید مشاهدات خاص و معینی داشته باشیم. فرضیهای که نتواند همهی مشاهدات و داده‌‌های ممکن را تشریح کند، قابل تست نبوده، علمی نیست! یک فرضیهی علمی خوب باید بتواند برخی از رویدادهای ممکن را رد کند. (یعنی بر اساس آن فرضیه، چنین رویدادهایی نباید اتفاق بیفتد). بنابراین، یک تبیین علمی باید پیشبینی‌‌های ریسکداری را ارائه دهد که در صورت درستی فرضیه، آن پیشبینی‌ها ضرورتا اتفاق بیفتد، و فرضیه‌های معدود دیگری بتوانند چنین پیشبینی‌هایی انجام دهند.(در واقع بر اثر تست‌کردن این پیشبینی‌‌هاست که فرضیه‌های نادرست مشخص می‌شوند). این نیازمندی علمی از ضروریات ابطال‌پذیری و تأکیدکنندگی (تقویتکننده فرضیه) پوپری است. برای نمونه، این فرضیه ذهن‌گرا که کل جهان در واقع خیالپردازی ماهرانه ذهن است،(و بالطبع واقعیت ندارد)، یک فرضیه علمی نیست. ذهن‌گرایی هیچ پیشبینی خاص یا ریسک‌داری را مطرح نمی‌کند، هیچ مشاهده ممکنی نمی‌تواند با ذهن‌گرایی مغایرت داشته باشد؛ زیرا هر مشاهده‌ای می‌تواند به صورت خلق آن توسط ذهن تفسیر شود. موارد زیاد دیگری از این قبیل وجود دارد. مثل اینکه جهان و هرچه در آن است همین پنج دقیقهی پیش به وجود آمد و خاطرات ما از زمان‌های قبل نیز پنج دقیقهی پیش در ذهن ما قرار گرفت. به همین دلیل، خلقت‌گرایی و «آفرینش هوشمند» هم، جزو حدسیاتی هستند که از نظر علمی طرد می‌شوند، زیرا هر پدیدهی بیولوژیک را می‌توان به راحتی با آن تبیین کرد، و هیچ پیشبینی مشخص و ریسکداری ندارد.
پاسخ اجمالی

اولا: آیا خود این نظریه -که «یک تبیین علمی باید پیش‌بینی‌‌های ریسک‌داری را ارائه دهد که در صورت درستی فرضیه، آن پیش‌بینی‌ها ضرورتا اتفاق بیفتد»- علمی است؟ یعنی فرضیه‌ایی قابل آزمایش است؟ یا فرضیه‌ای است که نمی‌تواند همه‌ی مشاهدات و داده‌‌های ممکن را تشریح کند، و قابل تست نبوده، و علمی نیست؟ بلکه یک نظریه‌ی فلسفی است؟

ثانیا: همان‌گونه که در دیگر پاسخ‌های این سایت بیان شده است، «برهان علیت» یک قانون فلسفی و عقلی است، نه قانونی که با تجربه و آزمایش به دست آمده باشد؛ و از این جهت «قانون علیت» با علوم تجربی نه قابل اثبات است نه قابل انکار؛ زیرا علم(تجربی، طبیعی) فقط در مورد روابط پدیده‌ها سخن می‌گوید؛ اما اثبات این‌که هر پدیده‌‌ای باید علتی داشته باشد در توان چنین دانشی نیست؛ زیرا ابزار آن برای درک حقایق فقط حواس ظاهری است، که با کمک میکروسکوپ، تلسکوپ و ابزار آزمایشگاهی به شناخت روابط بین اشیا می‌پردازد. نکته جالب این‌که دانشمند تجربی حتی در مواردی که با حس و آزمایشگاه به ‌دست آورده نمی‌تواند بگوید بر اساس حس و آزمایش، فلان چیز علت فلان چیز است؛ بلکه او با حس و تجربه فقط توالی و پی در پی بودن آن دو را فهمیده و حکم به علت بودن یکی برای دیگری، کار عقل است.[1]

در هر صورت، اگر در علوم طبیعی چنین قانونی وجود داشته باشد که «معیار علمی‌بودن هر فرضیه به آن است که قابل آزمایش باشد»؛ یعنی باید پیش‌بینی‌‌هایی ارائه شود که بتوان با مشاهدات مستقل آن‌را ارزیابی کرد؛ دلیل نمی‌شود که این معیار در تمام معارف و در تمام علوم باید وجود داشته باشد؛ بلکه هر علمی با روش و معیارهای خود، سنجیده می‌شود.

اصولا این‌که جهان مبدأ دارد یا نه؟ یک بحث فلسفی است، نه بحث تجربی، طبیعی!

نتیجه این‌که علوم عقلی و فلسفی بر تمام علوم برتری دارند؛ زیرا علوم عقلی و فلسفی عهده‌‌دار تصدیق و اثبات گزاره‌های تمام علوم هستند؛ از این‌رو براهین جهان‌شناختی که به عنوان نمونه به برهان نظم یا هوش‌مندانه بودن جهان اشاره دارند را می‌توان دلیلی علمی نامید؛ زیرا عقل ابتدا با کمک علوم تجربی و از راه حس تجربه به وجود نظم پی می‌برد و سپس حکم می‌کند که نظم جهانی بدون وجود نظم‌دهنده امکان ندارد.[2]

 

 


[1]. ر. ک: «مفهوم قانون علیت»، 25482؛ «اثبات و انکارخدا»، 10873.

[2]. ر. ک: «برهان نظم»، 198.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها